{"id":11094,"date":"2025-09-02T15:51:26","date_gmt":"2025-09-02T12:51:26","guid":{"rendered":"https:\/\/drelisblog.com\/?p=11094"},"modified":"2026-01-11T17:42:08","modified_gmt":"2026-01-11T14:42:08","slug":"hagar-i-bog-abrahama","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/hagar-i-bog-abrahama\/","title":{"rendered":"Hagar i B\u00f3g Abrahama"},"content":{"rendered":"

Historia zaczyna si\u0119 od Saraj, \u017cony Abrama, kt\u00f3ra do\u015bwiadcza\u0142a g\u0142\u0119bokiego cierpienia zwi\u0105zanego z bezp\u0142odno\u015bci\u0105, w kulturze, w kt\u00f3rej posiadanie dzieci by\u0142o podstawow\u0105 miar\u0105 warto\u015bci kobiety (Rdz 16,1). Hebrajskie s\u0142owo okre\u015blaj\u0105ce bezp\u0142odno\u015b\u0107 Saraj, \u2018aqarah<\/em> (\u05e2\u05b2\u05e7\u05b8\u05e8\u05b8\u05d4), wyra\u017ca nie tylko fizyczn\u0105 niezdolno\u015b\u0107 do rodzenia, lecz tak\u017ce egzystencjaln\u0105 pustk\u0119, pr\u00f3\u017cni\u0119, kt\u00f3ra odzwierciedla\u0142a jej udzia\u0142 w niewype\u0142nionej jeszcze obietnicy Boga wobec Abrama. Po latach oczekiwania na wype\u0142nienie Bo\u017cej obietnicy, \u017ce Abram stanie si\u0119 ojcem licznego narodu, Saraj w swej desperacji zaproponowa\u0142a rozwi\u0105zanie kulturowo akceptowane, lecz emocjonalnie trudne i obci\u0105\u017caj\u0105ce: odda\u0142a Abramowi swoj\u0105 egipsk\u0105 niewolnic\u0119 Hagar jako zast\u0119pcz\u0105 \u017con\u0119 (Rdz 16,2). Hebrajskie wyra\u017cenie l\u2019ishah<\/em> (\u05dc\u05b0\u05d0\u05b4\u05e9\u05bc\u05c1\u05b8\u05d4), cz\u0119sto t\u0142umaczone jako \u201eza \u017con\u0119\u201d, sugeruje, \u017ce rola Hagar by\u0142a czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko konkubin\u0105; mia\u0142a ona ci\u0119\u017car prawny w staro\u017cytnym Bliskim Wschodzie, wi\u0105\u017c\u0105c Hagar z domem Saraj, a zarazem komplikuj\u0105c jej status.<\/p>\n

Hagar pocz\u0119\u0142a po wsp\u00f3\u0142\u017cyciu z Abramem (Rdz 16,3\u20134). Tekst hebrajski zaznacza, \u017ce jej ci\u0105\u017ca sprawi\u0142a, i\u017c zacz\u0119\u0142a \u201epogardza\u0107\u201d Saraj. To sformu\u0142owanie sugeruje subteln\u0105 zmian\u0119 postawy Hagar, by\u0107 mo\u017ce nowo odkryte poczucie warto\u015bci albo pewn\u0105 przekor\u0119, gdy jej \u0142ono nosi\u0142o dziedzica, kt\u00f3rego Saraj nie mog\u0142a Abramowi da\u0107. To wywo\u0142a\u0142o rozgoryczenie Saraj, opisane hebrajskim s\u0142owem \u2018enah<\/em> (\u05e2\u05b5\u05d9\u05e0\u05b8\u05d4), zwi\u0105zanym z cierpieniem i uciskiem, ods\u0142aniaj\u0105cym g\u0142\u0119bi\u0119 jej zranionej dumy. Surowe traktowanie Egipcjanki przez Saraj jest echem p\u00f3\u017aniejszego ucisku Izraela w Egipcie; zapowiedzi\u0105 powtarzaj\u0105cego si\u0119 cyklu ludzkiego cierpienia (Rdz 16,6). Upokorzona i bezsilna, Hagar uciek\u0142a na pustyni\u0119, szukaj\u0105c ucieczki od okrucie\u0144stwa swojej pani.<\/p>\n

Pierwsze spotkanie z Bogiem<\/h3>\n

Ucieczka Hagar na pustyni\u0119 stanowi punkt zwrotny, poniewa\u017c przedstawia pierwsz\u0105 z kilku boskich interwencji. Przy \u017ar\u00f3dle na drodze do Szur, Hagar spotka\u0142a anio\u0142a Pana (Rdz 16,7). Hebrajskie s\u0142owo mal\u2019akh<\/em> mo\u017ce oznacza\u0107 zar\u00f3wno \u201epos\u0142a\u0144ca\u201d, jak i \u201eanio\u0142a\u201d, ale jego u\u017cycie tutaj, w po\u0142\u0105czeniu z p\u00f3\u017aniejszym nadaniem Bogu imienia przez Hagar, sugeruje bezpo\u015brednie spotkanie z Bogiem, wyj\u0105tkowe w przypadku nieizraelskiej niewolnicy. Anio\u0142 zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do Hagar ze wsp\u00f3\u0142czuciem, pytaj\u0105c:<\/p>\n

\n

\u201eHagar, niewolnico Saraj, sk\u0105d przychodzisz i dok\u0105d idziesz?\u201d (Rdz 16,8).<\/p>\n<\/blockquote>\n

Hebrajska fraza brzmi \u0142agodnie, a zarazem dociekliwie, uznaj\u0105c to\u017csamo\u015b\u0107 Hagar i zapraszaj\u0105c j\u0105, by sama opowiedzia\u0142a swoj\u0105 histori\u0119. To rzadki moment sprawczo\u015bci dla kobiety z marginesu spo\u0142ecznego.<\/p>\n

Anio\u0142 nakaza\u0142 Hagar powr\u00f3ci\u0107 do Saraj i podda\u0107 si\u0119 jej w\u0142adzy, u\u017cywaj\u0105c hebrajskiego czasownika hit\u2018anni<\/em> (\u05d4\u05b4\u05ea\u05b0\u05e2\u05b7\u05e0\u05bc\u05b4\u05d9, \u201euk\u00f3rz si\u0119\u201d \/ \u201epoddaj si\u0119\u201d), kt\u00f3ry nawi\u0105zuje do wcze\u015bniejszego ucisku ze strony Saraj, ale nadaje mu nowy sens, jako „wytrwa\u0142o\u015bci pe\u0142nej celu” (Rdz 16,9). Obietnica anio\u0142a, \u017ce potomstwo Hagar zostanie pomno\u017cone ponad miar\u0119 (lo\u2019 yisaper mi-rov<\/em>, \u05dc\u05b9\u05d0 \u05d9\u05b4\u05e1\u05bc\u05b8\u05e4\u05b5\u05e8 \u05de\u05b5\u05e8\u05b9\u05d1 \u2013 \u201enie do policzenia, tak liczne\u201d), odzwierciedla j\u0119zyk przymierza danego Abramowi, podnosz\u0105c rol\u0119 Hagar w Bo\u017cym planie (Rdz 16,10). Jej syn otrzyma\u0142 imi\u0119 Ismael (Yishma\u2018el<\/em>, \u05d9\u05b4\u05e9\u05c1\u05b0\u05de\u05b8\u05e2\u05b5\u05d0\u05dc \u2013 \u201eB\u00f3g s\u0142yszy\u201d), wywodz\u0105ce si\u0119 z hebrajskiego rdzenia shama\u2018<\/em> (\u05e9\u05c1\u05b8\u05de\u05b7\u05e2 \u2013 \u201es\u0142ucha\u0107\u201d), co podkre\u015bla Bo\u017c\u0105 odpowied\u017a na jej wo\u0142anie.<\/p>\n

Z czasem Ismael sta\u0142 si\u0119 ojcem najbli\u017cszych krewnych Izraela, Arab\u00f3w. Cz\u0119sto \u017bydzi i chrze\u015bcijanie zak\u0142adaj\u0105, \u017ce by\u0142 on protoplast\u0105 wszystkich muzu\u0142man\u00f3w, ale tak nie jest. Tylko Arabowie (b\u0119d\u0105cy mniejszo\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d muzu\u0142man\u00f3w) wywodz\u0105 od niego swoje pochodzenie. Co ciekawe, imi\u0119 Ismael by\u0142o u\u017cywane w spo\u0142eczno\u015bciach \u017cydowskich, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w wschodnich w Afryce P\u00f3\u0142nocnej, na Bliskim Wschodzie i w rejonie Morza \u015ar\u00f3dziemnego. Rejestry synagogalne czy nagrobki potwierdzaj\u0105 obecno\u015b\u0107 tego imiennia. Jego popularno\u015b\u0107 by\u0142a wi\u0119ksza w spo\u0142eczno\u015bciach sefardyjskich, z powodu kulturowej blisko\u015bci z regionami arabskimi, gdzie imi\u0119 Ismail<\/em> by\u0142o powszechne. Dobrym przyk\u0142adem jest rabin Ismael ben Elisz(a), \u017cyj\u0105cy w latach 90\u2013135 n.e.<\/p>\n

Odpowied\u017a Hagar na s\u0142owa anio\u0142a jest niezwyk\u0142a. Nada\u0142a Panu, kt\u00f3ry do niej m\u00f3wi\u0142, imi\u0119 El Roi<\/em> (\u05d0\u05b5\u05dc \u05e8\u05b9\u05d0\u05b4\u05d9 \u2013 \u201eB\u00f3g, kt\u00f3ry mnie widzi\u201d), jedyne takie imi\u0119 w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym (Rdz 16,13). Hebrajskie s\u0142owo ra\u2019ah<\/em> (\u05e8\u05b8\u05d0\u05b8\u05d4 \u2013 \u201ewidzie\u0107\u201d) niesie znaczenie intymnego poznania, sugeruj\u0105c, \u017ce B\u00f3g nie tylko dostrzeg\u0142 trud Hagar, ale naprawd\u0119 go zrozumia\u0142. Ten moment podkre\u015bla g\u0142\u00f3wny motyw: Bo\u017c\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na los marginalizowanych, zapisan\u0105 w hebrajskim tek\u015bcie poprzez nacisk na \u201ewidzenie\u201d i \u201es\u0142yszenie\u201d.<\/p>\n

Narodziny Ismaela i Izaaka<\/h3>\n

Hagar powr\u00f3ci\u0142a do domu Abrama i urodzi\u0142a Ismaela, gdy Abram mia\u0142 osiemdziesi\u0105t sze\u015b\u0107 lat (Rdz 16,15\u201316). Saraj, kt\u00f3ra odt\u0105d nazywa si\u0119 Sara, w cudowny spos\u00f3b pocz\u0119\u0142a i w podesz\u0142ym wieku urodzi\u0142a Izaaka. Imi\u0119 to zwi\u0105zane jest z hebrajskim rdzeniem tzachaq<\/em> (\u05e6\u05b8\u05d7\u05b7\u05e7 \u2013 \u201e\u015bmia\u0107 si\u0119\u201d) (Rdz 21,1\u20135; 25,9). Narodziny Izaaka wype\u0142ni\u0142y Bo\u017ce przymierze, ustanawiaj\u0105c go dziedzicem, przez kt\u00f3rego obietnice Boga mia\u0142y si\u0119 zrealizowa\u0107.<\/p>\n

Jednak narodziny Izaaka ponownie zaostrzy\u0142y napi\u0119cia pomi\u0119dzy kobietami. Sara zobaczy\u0142a Ismaela metzacheq<\/em> (\u05de\u05b0\u05e6\u05b7\u05d7\u05b5\u05e7 \u2013 \u201e\u015bmiej\u0105cego si\u0119\u201d, \u201edrwi\u0105cego\u201d) z Izaaka, a u\u017cyty tu czasownik hebrajski sugeruje zar\u00f3wno beztrosk\u0105 zabaw\u0119, jak i potencjalnie prowokacyjne zachowanie (niekt\u00f3rzy sugerowali nawet molestowanie, cho\u0107 jest to ma\u0142o prawdopodobne, skoro obaj bracia s\u0105 p\u00f3\u017aniej ukazani razem, op\u0142akuj\u0105c \u015bmier\u0107 ojca) (Rdz 21,9). Nast\u0119pnie Sara \u017c\u0105da, by wygna\u0107 Hagar i Ismaela, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 surowym czasownikiem garash<\/em> (\u05d2\u05bc\u05b8\u05e8\u05b7\u05e9\u05c1 \u2013 \u201eoddali\u0107\u201d, \u201ewyp\u0119dzi\u0107\u201d, \u201erozwie\u015b\u0107 si\u0119\u201d), ukazuj\u0105c jej determinacj\u0119, by zapewni\u0107 Izaakowi pierwsze\u0144stwo (Rdz 21,10). Abraham by\u0142 g\u0142\u0119boko poruszony pro\u015bb\u0105 Sary. Tekst hebrajski podkre\u015bla jego b\u00f3l wyra\u017ceniem ra\u2018a be\u2018eynav<\/em> (\u05e8\u05b8\u05e2\u05b8\u05d4 \u05d1\u05bc\u05b0\u05e2\u05b5\u05d9\u05e0\u05b8\u05d9\u05d5 \u2013 \u201eby\u0142o to z\u0142e w jego oczach\u201d), wskazuj\u0105cym na g\u0142\u0119bok\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 Abrahama do Ismaela, jego pierworodnego syna (ben<\/em>, \u05d1\u05bc\u05b5\u05df), s\u0142owa nasyconego emocjonalnym ci\u0119\u017carem (Rdz 21,11). B\u00f3g uspokoi\u0142 Abrahama, obiecuj\u0105c, \u017ce zatroszczy si\u0119 o Ismaela i \u017ce on r\u00f3wnie\u017c stanie si\u0119 goy gadol<\/em> (\u05d2\u05bc\u05d5\u05b9\u05d9 \u05d2\u05bc\u05b8\u05d3\u05d5\u05b9\u05dc \u2013 \u201ewielkim narodem\u201d), co zaskakuj\u0105co nawi\u0105zuje do j\u0119zyka przymierza u\u017cywanego wobec potomstwa Izaaka (Rdz 21,12\u201313).<\/p>\n

W tradycji islamskiej Koran przekszta\u0142ca t\u0119 histori\u0119, b\u0142\u0119dnie umieszczaj\u0105c Abrahama i Ismaela w Mekce, we wsp\u00f3\u0142czesnej Arabii Saudyjskiej, gdzie mieli budowa\u0107 Ka\u2018b\u0119 (dom Boga). To jednak stoi w sprzeczno\u015bci z biblijn\u0105 Beer-Szeb\u0105 (Koran s\u0142ynie z licznych nie\u015bcis\u0142o\u015bci w przerabianiu i adaptowaniu opowie\u015bci biblijnych). Sk\u0142ania to do refleksji nad trwa\u0142\u0105 wi\u0119zi\u0105 Abrahama z Ismaelem. Rdz 25,9, opisuje, jak Ismael i Izaak wsp\u00f3lnie pochowali Abrahama po jego \u015bmierci, co cz\u0119\u015bciowo potwierdza ide\u0119 trwaj\u0105cych relacji mi\u0119dzy Abrahamem a Ismaelem. Ksi\u0119ga Rodzaju 25 sugeruje, \u017ce pewien poziom wi\u0119zi pozosta\u0142, skoro Ismael wiedzia\u0142 o \u015bmierci ojca i uczestniczy\u0142 w jego pogrzebie w Hebronie. W ko\u0144cu mieszka\u0142 niedaleko \u2014 w Beer-Szebie, a nie w Mekce.<\/p>\n

Drugie spotkanie z Bogiem<\/h3>\n

Zaufanie Abrahama do Pana zosta\u0142o w Ksi\u0119dze Rodzaju poddane pr\u00f3bie siedem razy. Sz\u00f3sta pr\u00f3ba,\u00a0 wygnanie Ismaela, zapowiada si\u00f3dm\u0105, opisan\u0105 w Rdz 22, kiedy B\u00f3g nakazuje Abrahamowi z\u0142o\u017cy\u0107 w ofierze Izaaka. Ostatecznie Abraham musia\u0142 \u201epo\u015bwi\u0119ci\u0107\u201d obu syn\u00f3w, by sta\u0107 si\u0119 duchowym ojcem wszystkich wierz\u0105cych. Abraham odprawi\u0142 Hagar i Ismaela z minimalnym zaopatrzeniem, ufaj\u0105c, \u017ce B\u00f3g zatroszczy si\u0119 o ich przysz\u0142o\u015b\u0107 (Rdz 21,14). Na pustyni Beer-Szeby, gdy zabrak\u0142o im wody, rozpacz Hagar ukazuje si\u0119 w pe\u0142ni: podnios\u0142a sw\u00f3j g\u0142os w krzyku pe\u0142nym ogromnego b\u00f3lu (Rdz 21,16).<\/p>\n

Bo\u017ca odpowied\u017a przysz\u0142a poprzez Anio\u0142a Pana, kt\u00f3ry zawo\u0142a\u0142 z nieba, potwierdzaj\u0105c, \u017ce B\u00f3g shama\u2018<\/em> (\u05e9\u05c1\u05b8\u05de\u05b7\u05e2 \u2013 \u201eus\u0142ysza\u0142\u201d) wo\u0142anie Ismaela (Rdz 21,17). Ismael wyr\u00f3s\u0142 na do\u015bwiadczonego i skutecznego \u0142ucznika na pustyni Paran, a Hagar sprowadzi\u0142a mu \u017con\u0119 z Egiptu (Rdz 21,20\u201321).<\/p>\n

Zako\u0144czenie<\/h3>\n

Poruszaj\u0105ca historia Hagar, Abrahama i Sary ods\u0142ania w hebrajskim tek\u015bcie osob\u0119 Boga, kt\u00f3ry przemienia ludzkie tragedie w bosk\u0105 obietnic\u0119. Hagar, kobieta zepchni\u0119ta na margines i niewolnica, odnalaz\u0142a na pustyni nadziej\u0119, zosta\u0142a dostrze\u017cona i wys\u0142uchana przez Boga Abrahama. Opowie\u015b\u0107 ta ukazuje Bo\u017c\u0105 trosk\u0119 i opiek\u0119, potwierdzaj\u0105c, \u017ce nikt nie jest dla Niego niewidzialny. Udr\u0119czone pos\u0142usze\u0144stwo Abrahama i krucha ludzko\u015b\u0107 Sary ukazuj\u0105, \u017ce nawet w najg\u0142\u0119bszych zmaganiach Bo\u017ce przymierze i Jego cel trwaj\u0105, realizuj\u0105c dzie\u0142o odkupienia.<\/p>\n

Historia przypomina nam, \u017ce przy naszym Bogu \u017caden b\u00f3l nie pozostaje niezauwa\u017cony, a \u017caden krzyk nies\u0142yszany. Jak Hagar, jeste\u015bmy wezwani, by powsta\u0107 i pomaga\u0107 innym powsta\u0107 z rozpaczy, by zaufa\u0107 Bogu, kt\u00f3ry otwiera nam oczy na drogi, kt\u00f3rych by\u0107 mo\u017ce teraz nie widzimy. B\u00f3g Hagar i Abrahama widzi i s\u0142yszy nas, i wplata nasze poranione historie w swoje wieczne p\u0142\u00f3tno nadziei, gdzie ka\u017cde \u017cycie odnajduje sens, a ka\u017cda \u0142za \u2014 odkupienie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historia zaczyna si\u0119 od Saraj, \u017cony Abrama, kt\u00f3ra do\u015bwiadcza\u0142a g\u0142\u0119bokiego cierpienia zwi\u0105zanego z bezp\u0142odno\u015bci\u0105, w kulturze, w kt\u00f3rej posiadanie dzieci by\u0142o podstawow\u0105 miar\u0105 warto\u015bci kobiety (Rdz 16,1). Hebrajskie s\u0142owo okre\u015blaj\u0105ce bezp\u0142odno\u015b\u0107 Saraj, \u2018aqarah (\u05e2\u05b2\u05e7\u05b8\u05e8\u05b8\u05d4), wyra\u017ca nie tylko fizyczn\u0105 niezdolno\u015b\u0107 do rodzenia, lecz tak\u017ce egzystencjaln\u0105 pustk\u0119, pr\u00f3\u017cni\u0119, kt\u00f3ra odzwierciedla\u0142a jej udzia\u0142 w niewype\u0142nionej jeszcze obietnicy Boga […]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[315],"tags":[],"class_list":["post-11094","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-torah"],"yoast_head":"\nHagar i B\u00f3g Abrahama - Jewish Studies for Christians<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/hagar-and-abraham-s-god\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/hagar-and-abraham-s-god\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\"},\"headline\":\"Hagar i B\u00f3g Abrahama\",\"datePublished\":\"2025-09-02T12:51:26+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-11T14:42:08+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/hagar-and-abraham-s-god\\\/\"},\"wordCount\":1469,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"articleSection\":[\"Tora\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/hagar-and-abraham-s-god\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/hagar-and-abraham-s-god\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/hagar-and-abraham-s-god\\\/\",\"name\":\"Hagar i B\u00f3g Abrahama - Jewish Studies for Christians\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-09-02T12:51:26+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-11T14:42:08+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/hagar-and-abraham-s-god\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/hagar-and-abraham-s-god\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/hagar-and-abraham-s-god\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Hagar i B\u00f3g Abrahama\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/\",\"name\":\"Dr Eli's Blog\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\",\"name\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/logo-scaled.png\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/logo-scaled.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/logo-scaled.png\",\"width\":2560,\"height\":470,\"caption\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/logo-scaled.png\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\",\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"caption\":\"Sandra Kwiecien\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/author\\\/sandra-kwiecien\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Hagar i B\u00f3g Abrahama - Jewish Studies for Christians","robots":{"index":"noindex","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/hagar-and-abraham-s-god\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/hagar-and-abraham-s-god\/"},"author":{"name":"Sandra Kwiecien","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab"},"headline":"Hagar i B\u00f3g Abrahama","datePublished":"2025-09-02T12:51:26+00:00","dateModified":"2026-01-11T14:42:08+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/hagar-and-abraham-s-god\/"},"wordCount":1469,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"articleSection":["Tora"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/drelisblog.com\/hagar-and-abraham-s-god\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/hagar-and-abraham-s-god\/","url":"https:\/\/drelisblog.com\/hagar-and-abraham-s-god\/","name":"Hagar i B\u00f3g Abrahama - Jewish Studies for Christians","isPartOf":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#website"},"datePublished":"2025-09-02T12:51:26+00:00","dateModified":"2026-01-11T14:42:08+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/hagar-and-abraham-s-god\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/drelisblog.com\/hagar-and-abraham-s-god\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/hagar-and-abraham-s-god\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Hagar i B\u00f3g Abrahama"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#website","url":"https:\/\/drelisblog.com\/","name":"Dr Eli's Blog","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/drelisblog.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98","name":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","url":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","contentUrl":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","width":2560,"height":470,"caption":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel"},"logo":{"@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png"},"sameAs":["https:\/\/jewishstudiesforchristians.com"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab","name":"Sandra Kwiecien","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","caption":"Sandra Kwiecien"},"url":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/author\/sandra-kwiecien\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11094","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/350"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11094"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11094\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}