Przez stulecia istnia\u0142 g\u0142\u0119boki podzia\u0142 teologiczny mi\u0119dzy katolikami, prawos\u0142awnymi a ich protestanckimi bra\u0107mi w wierze w kwestii u\u017cywania sztuki sakralnej \u2013 rze\u017ab i wizerunk\u00f3w \u2013 w wyrazach kultu. Sp\u00f3r ten koncentruje si\u0119 na u\u017cywaniu rze\u017ab, ikon i innych wizualnych przedstawie\u0144 Boga, zw\u0142aszcza Jedynego, Prawdziwego Boga. Chrze\u015bcijanie protestanccy, opieraj\u0105c si\u0119 na swojej interpretacji biblijnych tekst\u00f3w, cz\u0119sto uznaj\u0105 takie przedstawienia za naruszenie Dziesi\u0119ciu Przykaza\u0144, a w szczeg\u00f3lno\u015bci zakazu czynienia i oddawania czci rze\u017abom (Wj 20,4-5). Twierdz\u0105, \u017ce sztuka sakralna niesie ryzyko ba\u0142wochwalstwa i mo\u017ce odci\u0105ga\u0107 uwag\u0119 oraz pobo\u017cno\u015b\u0107 od samego Boga, kieruj\u0105c je ku przedmiotom materialnym. Katolicy i prawos\u0142awni broni\u0105 natomiast u\u017cycia ikon i rze\u017ab, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce s\u0142u\u017c\u0105 one jako pomoc w kulcie, a nie jako przedmioty kultu same w sobie, i pog\u0142\u0119biaj\u0105 wi\u0119\u017a z Bogiem. Ten sp\u00f3r teologiczny odzwierciedla szersze r\u00f3\u017cnice w tradycji, interpretacji Pisma i roli kultury wizualnej w duchowo\u015bci, kszta\u0142tuj\u0105c odmienne formy nabo\u017ce\u0144stw w r\u00f3\u017cnych wsp\u00f3lnotach chrze\u015bcija\u0144skich.<\/p>\n
Ale czym w\u0142a\u015bciwie jest \u201erze\u017aba\u201d? Rze\u017aba w tym kontek\u015bcie to r\u0119cznie wykonane przedstawienie \u2013 najcz\u0119\u015bciej rze\u017abione lub kuty wizerunek \u2013 kt\u00f3re niesie znaczenie duchowe, kulturowe lub artystyczne. Takie dzie\u0142a, zazwyczaj powsta\u0142e z drewna, kamienia lub metalu, mog\u0105 by\u0107 symbolicznymi znakami pobo\u017cno\u015bci, inspiracji lub czci w r\u00f3\u017cnych tradycjach. Nie s\u0105 jedynie przedmiotami \u2013 odzwierciedlaj\u0105 kunszt i kreatywno\u015b\u0107 artyst\u00f3w, pr\u00f3buj\u0105cych uchwyci\u0107 pi\u0119kno i g\u0142\u0119bsze prawdy. Rze\u017aby i wizerunki mog\u0105 pobudza\u0107 do refleksji, umacnia\u0107 wi\u0119\u017a ze wsp\u00f3lnymi warto\u015bciami i upi\u0119ksza\u0107 przestrzenie modlitwy swoim kunsztem.<\/p>\n
Jak to wi\u0119c mo\u017cliwe, \u017ce jeden i ten sam tekst jest odczytywany tak r\u00f3\u017cnie? W dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u przyjrzymy si\u0119 r\u00f3\u017cnym sposobom interpretacji i numeracji Dziesi\u0119ciu Przykaza\u0144, aby zacz\u0105\u0107 odpowiada\u0107 na to pytanie.<\/p>\n
<\/p>\n
W tradycji katolickiej i prawos\u0142awnej Dziesi\u0119\u0107 Przykaza\u0144 jest numerowanych w taki spos\u00f3b, aby podkre\u015bli\u0107 monoteizm i etyk\u0119 post\u0119powania. Struktura przykaza\u0144 \u0142\u0105czy zakaz rze\u017ab z szerszym przykazaniem, kt\u00f3re zabrania czci obcych bog\u00f3w:<\/p>\n
Ja jestem Pan, tw\u00f3j B\u00f3g: nie b\u0119dziesz mia\u0142 cudzych bog\u00f3w obok Mnie i nie b\u0119dziesz czyni\u0142 rze\u017aby.<\/p>\n<\/li>\n
Nie b\u0119dziesz wzywa\u0142 imienia Pana, Boga twego, do czczych rzeczy.<\/p>\n<\/li>\n
Pami\u0119taj, aby\u015b dzie\u0144 \u015bwi\u0119ty \u015bwi\u0119ci\u0142.<\/p>\n<\/li>\n
Czcij ojca swego i matk\u0119 swoj\u0105.<\/p>\n<\/li>\n
Nie zabijaj.<\/p>\n<\/li>\n
Nie cudzo\u0142\u00f3\u017c.<\/p>\n<\/li>\n
Nie kradnij.<\/p>\n<\/li>\n
Nie m\u00f3w fa\u0142szywego \u015bwiadectwa przeciw bli\u017aniemu swemu.<\/p>\n<\/li>\n
Nie po\u017c\u0105daj \u017cony bli\u017aniego swego.<\/p>\n<\/li>\n
Ani \u017cadnej rzeczy, kt\u00f3ra jego jest.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n
W tym uj\u0119ciu pierwsze przykazanie \u0142\u0105czy deklaracj\u0119 jedyno\u015bci Boga z zakazem czci innych bog\u00f3w oraz zakazem czynienia rze\u017ab. Ko\u015bcio\u0142y katolicki i prawos\u0142awny interpretuj\u0105 zapis o rze\u017abach (Wj 20,4-5) jako cz\u0119\u015b\u0107 zakazu ba\u0142wochwalstwa, a nie osobne przykazanie, jak czyni\u0105 to protestanci. Dzi\u0119ki temu mo\u017cliwe jest u\u017cywanie sztuki sakralnej \u2013 ikon, figur i obraz\u00f3w \u2013 w przestrzeni modlitwy, pod warunkiem \u017ce nie s\u0105 traktowane jako bo\u017cki, lecz jako pomoc w pobo\u017cno\u015bci i narz\u0119dzie skupienia na Bogu. W prawos\u0142awiu ikony i w katolicyzmie figury s\u0105 czczone jako \u201eokna do nieba\u201d, kieruj\u0105ce wzrok i serce modl\u0105cego si\u0119 ku Bogu, a nie jako same przedmioty kultu.<\/p>\n
Rozdzielenie zakazu po\u017c\u0105dania na dwa odr\u0119bne przykazania (dotycz\u0105ce \u017cony i d\u00f3br materialnych) odzwierciedla subteln\u0105 teologi\u0119 moraln\u0105, kt\u00f3ra akcentuje r\u00f3\u017cne aspekty pragnienia mog\u0105cego prowadzi\u0107 do grzechu. Taka struktura podkre\u015bla, \u017ce wizerunki religijne, je\u015bli s\u0105 w\u0142a\u015bciwie rozumiane, wspieraj\u0105 kult Jedynego Boga, a nie odci\u0105gaj\u0105 od Niego.<\/p>\n
Reformacja przynios\u0142a zmian\u0119 numeracji przykaza\u0144, wyra\u017anie oddzielaj\u0105c zakaz innych bog\u00f3w i zakaz rze\u017ab:<\/p>\n
Nie b\u0119dziesz mia\u0142 cudzych bog\u00f3w obok Mnie.<\/p>\n<\/li>\n
Nie b\u0119dziesz czyni\u0142 \u017cadnej rze\u017aby ani obrazu czegokolwiek<\/p>\n<\/li>\n
Nie b\u0119dziesz wzywa\u0142 imienia Pana, Boga twego, do czczych rzeczy.<\/p>\n<\/li>\n
Pami\u0119taj, aby\u015b dzie\u0144 \u015bwi\u0119ty \u015bwi\u0119ci\u0142.<\/p>\n<\/li>\n
Czcij ojca twego i matk\u0119 twoj\u0105.<\/p>\n<\/li>\n
Nie zabijaj.<\/p>\n<\/li>\n
Nie cudzo\u0142\u00f3\u017c.<\/p>\n<\/li>\n
Nie kradnij.<\/p>\n<\/li>\n
Nie m\u00f3w fa\u0142szywego \u015bwiadectwa przeciw bli\u017aniemu swemu.<\/p>\n<\/li>\n
Nie po\u017c\u0105daj (pojedynczy zakaz obejmuj\u0105cy wszystkie dobra bli\u017aniego).<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n
Protestanci rozdzielaj\u0105 zakaz czci innych bog\u00f3w i zakaz czynienia rze\u017ab na dwa odr\u0119bne przykazania, co odzwierciedla ich wzmo\u017con\u0105 trosk\u0119 o niebezpiecze\u0144stwo wizualnych przedstawie\u0144 w kulcie. Reformacja, zw\u0142aszcza w swych nurtach kalwi\u0144skim i puryta\u0144skim, postrzega\u0142a obrazy religijne jako potencjalne bo\u017cki, kt\u00f3re mog\u0105 narusza\u0107 drugie przykazanie. To przekonanie doprowadzi\u0142o wiele wsp\u00f3lnot protestanckich, szczeg\u00f3lnie tradycji reformowanej i ewangelikalnej, do unikania figur i ikon w ko\u015bcio\u0142ach oraz do tworzenia prostych, pozbawionych ozd\u00f3b przestrzeni modlitwy, skupionych na Pi\u015bmie i kazaniu.<\/p>\n
Podkre\u015blanie drugiego przykazania jako osobnego zakazu ukazuje teologiczne przywi\u0105zanie do transcendencji Boga (cz\u0119sto kosztem Jego immanencji) oraz potrzeb\u0119 unikania wszystkiego, co mog\u0142oby odci\u0105gn\u0105\u0107 uwag\u0119 wierz\u0105cych od bezpo\u015bredniego oddawania czci Bogu.<\/p>\n
Ponadto przez po\u0142\u0105czenie dw\u00f3ch katolickich przykaza\u0144 zakazuj\u0105cych po\u017c\u0105dania (\u017cony i d\u00f3br materialnych) w jeden nakaz, protestantyzm upraszcza i skraca swoj\u0105 list\u0119 przykaza\u0144.<\/p>\n
Tradycja \u017cydowska, oparta na hebrajskim tek\u015bcie i egzegezie talmudycznej, liczy \u201edziesi\u0119\u0107 s\u0142\u00f3w\u201d (aseret ha-dibrot<\/em>), a nie \u201edziesi\u0119\u0107 przykaza\u0144\u201d:<\/p>\n Ja jestem Pan, tw\u00f3j B\u00f3g, kt\u00f3ry ci\u0119 wyprowadzi\u0142 z ziemi egipskiej, z domu niewoli.<\/p>\n<\/li>\n Nie b\u0119dziesz mia\u0142 cudzych bog\u00f3w obok Mnie. Nie uczynisz \u017cadnej rze\u017aby\u2026<\/p>\n<\/li>\n Nie b\u0119dziesz wzywa\u0142 imienia Pana, Boga twego, do czczych rzeczy.<\/p>\n<\/li>\n Pami\u0119taj, aby\u015b dzie\u0144 \u015bwi\u0119ty \u015bwi\u0119ci\u0142.<\/p>\n<\/li>\n Czcij ojca twego i matk\u0119 twoj\u0105.<\/p>\n<\/li>\n Nie zabijaj.<\/p>\n<\/li>\n Nie cudzo\u0142\u00f3\u017c.<\/p>\n<\/li>\n Nie kradnij.<\/p>\n<\/li>\n Nie m\u00f3w fa\u0142szywego \u015bwiadectwa.<\/p>\n<\/li>\n Nie po\u017c\u0105daj domu bli\u017aniego swego, \u017cony ani niczego, co do niego nale\u017cy.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n W tej tradycji preambu\u0142a (\u201eJa jestem Pan, tw\u00f3j B\u00f3g\u2026\u201d) jest traktowana jako pierwsze przykazanie, kt\u00f3re podkre\u015bla Bo\u017cy akt odkupienia w wydarzeniu Wyj\u015bcia z Egiptu jako fundament przymierza. Drugie przykazanie \u0142\u0105czy zakaz obcych bog\u00f3w z zakazem czynienia rze\u017ab, postrzegaj\u0105c ba\u0142wochwalstwo jako jedno wykroczenie. Zakaz po\u017c\u0105dania jest uj\u0119ty w spos\u00f3b ca\u0142o\u015bciowy, co odzwierciedla holistyczne spojrzenie na ludzkie pragnienia jako wyzwanie moralne.<\/p>\n Samarytanie, kt\u00f3rzy posiadaj\u0105 w\u0142asn\u0105 wersj\u0119 Pi\u0119cioksi\u0119gu, maj\u0105 unikalne dziesi\u0105te przykazanie, kt\u00f3re odnosi si\u0119 do g\u00f3ry Garizim:<\/p>\n Ja jestem Pan, tw\u00f3j B\u00f3g, kt\u00f3ry ci\u0119 wyprowadzi\u0142 z ziemi egipskiej, z domu niewoli.<\/p>\n<\/li>\n Nie b\u0119dziesz mia\u0142 cudzych bog\u00f3w obok Mnie. Nie uczynisz rze\u017aby.<\/p>\n<\/li>\n Nie b\u0119dziesz wzywa\u0142 imienia Pana, Boga twego, do czczych rzeczy.<\/p>\n<\/li>\n Pami\u0119taj, aby\u015b dzie\u0144 \u015bwi\u0119ty \u015bwi\u0119ci\u0142.<\/p>\n<\/li>\n Czcij ojca twego i matk\u0119 twoj\u0105.<\/p>\n<\/li>\n Nie zabijaj.<\/p>\n<\/li>\n Nie cudzo\u0142\u00f3\u017c.<\/p>\n<\/li>\n Nie kradnij.<\/p>\n<\/li>\n Nie m\u00f3w fa\u0142szywego \u015bwiadectwa ani nie po\u017c\u0105daj.<\/p>\n<\/li>\n \u201eA gdy Pan, tw\u00f3j B\u00f3g, wprowadzi ci\u0119 do ziemi\u2026 wtedy postawisz wielkie kamienie na g\u00f3rze Garizim i napiszesz na nich wszystkie s\u0142owa tego Prawa.\u201d<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n Dziesi\u0105te przykazanie w tradycji samaryta\u0144skiej podkre\u015bla wyj\u0105tkow\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 g\u00f3ry Garizim, uznawanej przez Samarytan za miejsce wybrane przez Boga (por. J 4).<\/p>\n R\u00f3\u017cne interpretacje Dziesi\u0119ciu Przykaza\u0144 w tradycjach chrze\u015bcija\u0144skich i \u017cydowskich pokazuj\u0105, \u017ce \u015bwi\u0119te teksty s\u0105 kszta\u0142towane przez kultur\u0119, histori\u0119 i teologi\u0119. Katolickie i prawos\u0142awne rozumienie traktuje sztuk\u0119 sakraln\u0105 jako pomost do Boga, w\u0142\u0105czaj\u0105c zakaz rze\u017ab do szerszego przykazania zakazuj\u0105cego czci fa\u0142szywych bog\u00f3w, a tym samym przyjmuj\u0105c ikony jako \u201eokna do nieba\u201d. Protestanci natomiast traktuj\u0105 ten zakaz jako osobne przykazanie, wyra\u017caj\u0105c nieufno\u015b\u0107 wobec wizualnych przedstawie\u0144, kt\u00f3re mog\u0142yby przes\u0142oni\u0107 transcendencj\u0119 Boga. To uwypukla odmienne wra\u017cliwo\u015bci duchowe: katolicyzm i prawos\u0142awie podkre\u015blaj\u0105 immanencj\u0119 Boga poprzez materialne znaki i pomoce, podczas gdy protestantyzm k\u0142adzie nacisk na Jego transcendencj\u0119, prostot\u0119 i centralno\u015b\u0107 Pisma.<\/p>\n Te r\u00f3\u017cnice pokazuj\u0105, \u017ce cho\u0107 Dziesi\u0119\u0107 Przykaza\u0144 ma znaczenie uniwersalne, s\u0105 one interpretowane przez r\u00f3\u017cne \u201esoczewki\u201d. Sp\u00f3r o sztuk\u0119 sakraln\u0105 odzwierciedla nie tylko r\u00f3\u017cnice tekstualne, ale i to, jak wsp\u00f3lnoty rozk\u0142adaj\u0105 akcenty w Bo\u017cym objawieniu \u2013 czy ma ono charakter bardziej wizualny, czy tekstowy. To zaproszenie do zastanowienia si\u0119 nad w\u0142asnym sposobem interpretacji: jak r\u00f3wnowa\u017cymy wierno\u015b\u0107 tradycji z otwarto\u015bci\u0105 na inne perspektywy? Jak rozstrzygamy, kt\u00f3r\u0105 drog\u0119 wybra\u0107, gdy stoimy wobec dylematu teologicznego?<\/p>\n Czy mo\u017cliwe, \u017ce \u2013 jak powiedzia\u0142 szwedzki teolog Krister Stendahl \u2013 \u201eNie tyle jeste\u015bmy \u015blepi na to, czego nie wiemy, ile na to, co nam si\u0119 wydaje, \u017ce wiemy\u201d?<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Przez stulecia istnia\u0142 g\u0142\u0119boki podzia\u0142 teologiczny mi\u0119dzy katolikami, prawos\u0142awnymi a ich protestanckimi bra\u0107mi w wierze w kwestii u\u017cywania sztuki sakralnej \u2013 rze\u017ab i wizerunk\u00f3w \u2013 w wyrazach kultu. Sp\u00f3r ten koncentruje si\u0119 na u\u017cywaniu rze\u017ab, ikon i innych wizualnych przedstawie\u0144 Boga, zw\u0142aszcza Jedynego, Prawdziwego Boga. Chrze\u015bcijanie protestanccy, opieraj\u0105c si\u0119 na swojej interpretacji biblijnych tekst\u00f3w, cz\u0119sto […]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[487],"tags":[],"class_list":["post-11864","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hot-topic-pl"],"yoast_head":"\n\n
Tradycja samaryta\u0144ska<\/h2>\n
\n
Refleksja<\/h2>\n