Jednym z kluczowych moment\u00f3w w \u017cyciu Jakuba, centralnej postaci wybranej przez Boga, aby sta\u0142 si\u0119 ojcem narodu Izraela, jest jego podst\u0119pne podszycie si\u0119 pod brata Ezawa. Do tego wydarzenia wr\u00f3cimy p\u00f3\u017aniej, ale na razie skupmy si\u0119 na wcze\u015bniejszym, powi\u0105zanym epizodzie: pro\u015bbie Jakuba, aby Ezaw sprzeda\u0142 mu swoje pierwor\u00f3dztwo, oraz motywacji Ezawa, by je sprzeda\u0107.<\/p>\n
Po \u015bmierci Abrahama Ksi\u0119ga Rodzaju przenosi nas do historii Izaaka i Rebeki, przygotowuj\u0105c scen\u0119 dla g\u0142\u00f3wnej opowie\u015bci ca\u0142ej ksi\u0119gi, tj. historii Jakuba i jego dzieci. Izaak mia\u0142 40 lat, gdy po\u015blubi\u0142 Rebek\u0119. Jak kilka innych wa\u017cnych kobiet w Biblii, Rebeka zmaga\u0142a si\u0119 z niep\u0142odno\u015bci\u0105. Na pro\u015bb\u0119 Izaaka B\u00f3g pob\u0142ogos\u0142awi\u0142 Rebek\u0119 i pocz\u0119\u0142a. Gdy urodzili si\u0119 Ezaw i Jakub, Izaak mia\u0142 ju\u017c 60 lat. Oznacza to, \u017ce ma\u0142\u017ce\u0144stwo przez 20 lat cierpia\u0142o z powodu bezdzietno\u015bci.<\/p>\n
W czasie ci\u0105\u017cy Rebeka odczuwa\u0142a niezwykle silne ruchy. Nie wiedzia\u0142a jeszcze, \u017ce dwaj bracia bli\u017aniacy \u201ewalcz\u0105\u201d ze sob\u0105 w jej \u0142onie. Zaniepokojona, zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 do Boga o wyja\u015bnienie (tekst nie precyzuje, w jaki spos\u00f3b ani przez kogo otrzyma\u0142a odpowied\u017a). Bo\u017ca odpowied\u017a by\u0142a zagadkowa, a w wersji, jak\u0105 znamy z Ksi\u0119gi Rodzaju, jej tre\u015b\u0107 jest dodatkowo skomplikowana przez hebrajskie s\u0142ownictwo i nietypow\u0105 gramatyk\u0119:<\/p>\n
\n\u201eI rzek\u0142 Pan do niej: \u00abDwa narody s\u0105 w twoim \u0142onie,
Dwa ludy z twego wn\u0119trza si\u0119 rozdziel\u0105;
Jeden nar\u00f3d b\u0119dzie silniejszy od drugiego,
A starszy b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0142 m\u0142odszemu (\u05d5\u05b0\u05e8\u05b7\u05d1 \u05d9\u05b7\u05e2\u05b2\u05d1\u05b9\u05d3 \u05e6\u05b8\u05e2\u05b4\u05d9\u05e8, czyt.: w\u2019rav ja\u2019awod ca\u2019ir)\u00bb.\u201d (Rdz 25,23)<\/p>\n<\/blockquote>\nJednak t\u0142umacze Biblii cz\u0119sto nadmiernie upraszczaj\u0105 ten fragment, aby uczyni\u0107 go zrozumia\u0142ym i jasnym. Hebrajskie s\u0142owo \u201estarszy\u201d (\u05e8\u05b7\u05d1, rav<\/em>) oznacza raczej \u201eobfity, wielki\u201d, a nie \u201estarszy\u201d, a s\u0142owo \u201em\u0142odszy\u201d (\u05e6\u05b8\u05e2\u05b4\u05d9\u05e8, tsa\u2019ir<\/em>) znaczy po prostu \u201em\u0142ody\u201d. Co wi\u0119cej, aby jednoznacznie potwierdzi\u0107, \u017ce \u201ewi\u0119kszy\/starszy\u201d b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0142 \u201em\u0142odszemu\u201d, w j\u0119zyku hebrajskim potrzebna by\u0142aby konstrukcja z partyku\u0142\u0105 \u05d0\u05ea (et<\/em>) przed s\u0142owem \u201em\u0142odszy\u201d (\u05d5\u05b0\u05e8\u05b7\u05d1 \u05d9\u05b7\u05e2\u05b2\u05d1\u05b9\u05d3 \u05d0\u05ea \u05d4\u05e6\u05b8\u05e2\u05b4\u05d9\u05e8), kt\u00f3rej jednak w tek\u015bcie brak.<\/p>\n
W rezultacie hebrajski tekst pozostaje dwuznaczny. <\/strong>Nie jest jasne, czy \u201ewi\u0119kszy\/starszy\u201d ma s\u0142u\u017cy\u0107 \u201em\u0142odszemu\u201d, czy mo\u017ce odwrotnie. To rozr\u00f3\u017cnienie jest niezwykle istotne, bo ta zdumiewaj\u0105ca niejednoznaczno\u015b\u0107 rzuca nowe \u015bwiat\u0142o na to, co Rebeka wiedzia\u0142a i kiedy to wiedzia\u0142a. Innymi s\u0142owy, B\u00f3g nie powiedzia\u0142 jej wprost, \u017ce jej starszy syn, Ezaw, stanie si\u0119 s\u0142ug\u0105 m\u0142odszego, Jakuba, a przynajmniej nie mo\u017cemy tego wyczyta\u0107 z hebrajskiego orygina\u0142u. B\u00f3g zdaje si\u0119 celowo pozostawia\u0107 niejasno\u015b\u0107 co do tego, kto b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0142 komu. Jak zobaczymy p\u00f3\u017aniej, na interpretacj\u0119 s\u0142\u00f3w Boga przez Rebek\u0119 mog\u0142y wp\u0142ywa\u0107 tak\u017ce inne czynniki. Tak czy inaczej, historia toczy si\u0119 dalej.<\/p>\n
Kiedy bli\u017ani\u0119ta przysz\u0142y na \u015bwiat, Jakub urodzi\u0142 si\u0119, trzymaj\u0105c Ezawa za pi\u0119t\u0119, jakby nie chcia\u0142 pozosta\u0107 w tyle. St\u0105d jego imi\u0119 Jakub<\/strong> (\u05d9\u05b7\u05e2\u05b2\u05e7\u05b9\u05d1, czyt. Ja\u2019akow<\/em>), wywodz\u0105ce si\u0119 od s\u0142owa \u201epi\u0119ta\u201d (\u05d1\u05b7\u05bc\u05e2\u05b2\u05e7\u05b5\u05d1, czyt. ba\u2019akew<\/em>), co stanowi czyteln\u0105 gr\u0119 s\u0142\u00f3w (Rdz 25,24\u201326). Tekst opisuje kontrast mi\u0119dzy charakterami braci:<\/p>\n
\n\u201eA gdy ch\u0142opcy podro\u015bli, Ezaw sta\u0142 si\u0119 bieg\u0142ym my\u015bliwym (\u05d0\u05b4\u05d9\u05e9\u05c1 \u05d9\u05b9\u05d3\u05b5\u05e2\u05b7 \u05e6\u05b7\u05d9\u05b4\u05d3, isz jodea cajid<\/em>), cz\u0142owiekiem pola; Jakub natomiast by\u0142 cz\u0142owiekiem spokojnym (\u05d0\u05b4\u05d9\u05e9\u05c1 \u05ea\u05b8\u05bc\u05dd, isz tam<\/em>), mieszkaj\u0105cym w namiotach. Izaak mi\u0142owa\u0142 Ezawa, bo ch\u0119tnie jad\u0142 upolowan\u0105 zwierzyn\u0119 (\u05e6\u05b7\u05d9\u05b4\u05d3 \u05d1\u05b0\u05bc\u05e4\u05b4\u05d9\u05d5, cajid b\u2019fiw<\/em>), Rebeka za\u015b kocha\u0142a Jakuba.\u201d (Rdz 25,27\u201328)<\/p>\n<\/blockquote>\n
\u015awiat staro\u017cytny ceni\u0142 si\u0142\u0119, dziko\u015b\u0107 i umiej\u0119tno\u015bci \u0142owieckie Ezawa oraz jego zdolno\u015bci przetrwania. Jakub by\u0142 inny, spokojniejszy i bardziej domator (\u201e\u05ea\u05b8\u05bc\u05dd\u201d \u2013 tam<\/em> \u2013 to przymiotnik, kt\u00f3ry mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 jako \u201enieskazitelny\u201d, \u201eprosty\u201d, \u201eszczery\u201d, a nawet \u201edoskona\u0142y\u201d). Tekst wyra\u017anie podkre\u015bla tak\u017ce podzia\u0142 w uczuciach rodzic\u00f3w: Izaak faworyzowa\u0142 Ezawa, prawdopodobnie ze wzgl\u0119du na swoje upodobanie do dziczyzny, natomiast Rebeka by\u0142a bli\u017csza Jakubowi, by\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce Jakub przebywa\u0142 w domu i sp\u0119dza\u0142 z ni\u0105 wi\u0119cej czasu.<\/p>\n
Wiara, l\u0119k i zagubienie Rebeki<\/h2>\n
Zachowanie Rebeki sugeruje, \u017ce nie wiedzia\u0142a o czym\u015b, co by\u0142o znane Izaakowi: \u017ce istniej\u0105 dwa r\u00f3\u017cne b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa<\/strong>. Pierwsze z nich, przeznaczone dla Ezawa, ale zdobyte przez Jakuba dzi\u0119ki podst\u0119powi, by\u0142o b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem pierworodnego. Skupia\u0142o si\u0119 ono na dobrobycie materialnym i przyw\u00f3dztwie w klanie:<\/p>\n
\n\u201eNiech ci B\u00f3g da ros\u0119 z nieba i \u017cyzno\u015b\u0107 ziemi, obfito\u015b\u0107 zbo\u017ca i m\u0142odego wina. Niechaj ludy ci s\u0142u\u017c\u0105, a narody niech ci si\u0119 k\u0142aniaj\u0105. B\u0105d\u017a panem swych braci, niech ci si\u0119 k\u0142aniaj\u0105 synowie twej matki. Niech b\u0119dzie przekl\u0119ty, kto ci z\u0142orzeczy, a b\u0142ogos\u0142awiony, kto ci b\u0142ogos\u0142awi!\u201d (Rdz 27,28\u201329)<\/p>\n<\/blockquote>\n
Drugie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo by\u0142o o wiele wa\u017cniejsze, a by\u0142o to b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo przymierza Abrahama<\/strong>, kt\u00f3re Izaak od pocz\u0105tku zamierza\u0142 przekaza\u0107 Jakubowi. Uczyni\u0142 to p\u00f3\u017aniej, gdy wys\u0142a\u0142 Jakuba do Paddan-Aram, by schroni\u0142 si\u0119 przed gniewem brata:<\/p>\n
\n\u201eNiech B\u00f3g Wszechmog\u0105cy ci b\u0142ogos\u0142awi, niech ci\u0119 uczyni p\u0142odnym i rozmno\u017cy, aby\u015b sta\u0142 si\u0119 licznym zgromadzeniem lud\u00f3w. Niech da tobie i twemu potomstwu w posiadanie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo Abrahama, aby\u015b posiada\u0142 ziemi\u0119, w kt\u00f3rej przebywasz jako przybysz, a kt\u00f3r\u0105 B\u00f3g da\u0142 Abrahamowi.\u201d (Rdz 28,3\u20134)<\/p>\n<\/blockquote>\n
Gdy Jakub, uciekaj\u0105c przed gniewem Ezawa, zasn\u0105\u0142 z g\u0142ow\u0105 opart\u0105 na kamieniu i mia\u0142 sen o drabinie si\u0119gaj\u0105cej nieba, B\u00f3g potwierdzi\u0142 b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo abrahamowe, kt\u00f3re Jakub ju\u017c wcze\u015bniej otrzyma\u0142 od ojca:<\/p>\n
\n\u201eJa jestem Pan, B\u00f3g Abrahama, twego przodka, i B\u00f3g Izaaka. Ziemi\u0119, na kt\u00f3rej le\u017cysz, dam tobie i twemu potomstwu. Twoje potomstwo b\u0119dzie liczne jak proch ziemi, rozprzestrzenisz si\u0119 na zach\u00f3d i wsch\u00f3d, na p\u00f3\u0142noc i po\u0142udnie, a w tobie i w twoim potomstwie b\u0119d\u0105 b\u0142ogos\u0142awione wszystkie plemiona ziemi.\u201d (Rdz 28,13\u201314)<\/p>\n<\/blockquote>\n
Organizacja podst\u0119pu, dzi\u0119ki kt\u00f3remu Jakub uzyska\u0142 pierwsze b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo (Rdz 27), mog\u0142a by\u0107 dodatkowo motywowana ma\u0142\u017ce\u0144stwami Ezawa z dwiema kobietami chetyckimi, kt\u00f3re ju\u017c wcze\u015bniej by\u0142y dla Rebeki i Izaaka \u017ar\u00f3d\u0142em wielkiego utrapienia (Rdz 26,34\u201335). Ma\u0142\u017ce\u0144stwa te prawdopodobnie sprawi\u0142y rodzicom ogromny zaw\u00f3d, ale co wa\u017cniejsze, mog\u0142y wzbudzi\u0107 w nich l\u0119k o przysz\u0142o\u015b\u0107 ma\u0142ej wsp\u00f3lnoty przymierza, kt\u00f3r\u0105 wci\u0105\u017c nazywali rodzin\u0105. Skoro przysz\u0142y przyw\u00f3dca rodu nie potrafi\u0142 sk\u0142oni\u0107 swoich \u017con do okazywania szacunku jego rodzicom, to jak mia\u0142by poprowadzi\u0107 ca\u0142y lud?<\/p>\n
Innymi s\u0142owy, Rebeka mog\u0142a obawia\u0107 si\u0119 dodatkowych problem\u00f3w, jakie te kobiety, oraz ich podniesiony status, mog\u0142yby wnie\u015b\u0107 do klanu, gdyby Ezaw jako pierworodny obj\u0105\u0142 swoje dziedzictwo i prawa. Ich znacz\u0105ca pozycja w rodzinie mog\u0142a tylko pog\u0142\u0119bi\u0107 ten niepok\u00f3j, sk\u0142aniaj\u0105c Rebek\u0119 do upewnienia si\u0119, \u017ce to Jakub otrzyma b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo pierworodnego.<\/p>\n
Wielu uwa\u017ca, \u017ce Rebeka dzia\u0142a\u0142a w g\u0142\u0119bokiej wierze, ufaj\u0105c Bo\u017cej wyroczni, \u017ce \u201estarszy b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0142 m\u0142odszemu\u201d, zach\u0119caj\u0105c swojego syna do podst\u0119pu wobec ojca, Izaaka. Jednak analiza hebrajskiego tekstu ujawnia, \u017ce przywo\u0142ywana wcze\u015bniej fraza jest dwuznaczna i nie zawiera jednoznacznej obietnicy. W rzeczywisto\u015bci Bo\u017ce s\u0142owo do Rebeki opisywa\u0142o raczej gwa\u0142towne \u201ezmaganie si\u0119\u201d dzieci w jej \u0142onie. Podobne akty podst\u0119pu pojawiaj\u0105 si\u0119 w innych miejscach Biblii. Na przyk\u0142ad Tamar zapewni\u0142a sobie miejsce w rodzinie przymierza dzi\u0119ki podst\u0119powi (Rdz 38). Jednak zaskakuj\u0105ce jest to, \u017ce pomimo wa\u017cnej roli Rebeki w Ksi\u0119dze Rodzaju i w historii powstania rodziny Izraela, nie jest ona wymieniona w Li\u015bcie do Hebrajczyk\u00f3w w\u015br\u00f3d bohater\u00f3w wiary (Hbr 11), w przeciwie\u0144stwie do swojej te\u015bciowej, Sary (Hbr 11,11).<\/p>\n
Nieracjonalny wyb\u00f3r Ezawa<\/h2>\n
Narracja szybko przenosi nas do sceny, w kt\u00f3rej Ezaw wraca z polowania wyczerpany i g\u0142odny. On i jego dru\u017cyna byli g\u0142\u00f3wnymi dostawcami po\u017cywienia dla klanu. Jakub, prawdopodobnie przewiduj\u0105c ten moment, m\u00f3g\u0142 celowo przygotowa\u0107 posi\u0142ek tak, aby mie\u0107 kontrol\u0119 nad dystrybucj\u0105 jedzenia w rodzinie.<\/p>\n
Czytamy:<\/p>\n
\n\u201eEzaw rzek\u0142 do Jakuba: \u00abDaj mi si\u0119 napi\u0107 troch\u0119 tej czerwonej [potrawy], tej czerwonej, bo jestem bardzo zm\u0119czony\u00bb (\u05d4\u05b7\u05dc\u05b0\u05e2\u05b4\u05d9\u05d8\u05b5\u05e0\u05b4\u05d9 \u05e0\u05b8\u05d0 \u05de\u05b4\u05df-\u05d4\u05b8\u05d0\u05b8\u05d3\u05b9\u05dd \u05d4\u05b8\u05d0\u05b8\u05d3\u05b9\u05dd \u05d4\u05b7\u05d6\u05b6\u05bc\u05d4 \u05db\u05b4\u05bc\u05d9 \u05e2\u05b8\u05d9\u05b5\u05e3 \u05d0\u05b8\u05e0\u05b9\u05db\u05b4\u05d9, czyt.: hal\u2019itejni na min-ha\u2019adom ha\u2019adom haze ki ajef anochi<\/em>).\u201d (Rdz 25,30)<\/p>\n<\/blockquote>\n
Hebrajski tekst wyra\u017anie ukazuje desperacj\u0119 Ezawa. On dos\u0142ownie b\u0142aga: \u201eNakarm mnie tym czerwonym, tym czerwonym, bo jestem wyczerpany\u201d. To impulsywne \u017c\u0105danie czerwonej zupy z soczewicy da\u0142o mu przydomek Edom<\/strong> (\u05d0\u05b1\u05d3\u05d5\u05b9\u05dd, Edom<\/em>), powi\u0105zany ze s\u0142owem \u201eczerwony\u201d, a jego potomkowie stali si\u0119 znani jako Edomici<\/strong> (\u201eczerwoni\u201d). Hebrajskie s\u0142owo przet\u0142umaczone jako \u201edaj mi je\u015b\u0107\u201d (hal\u2019itejni<\/em>) wyst\u0119puje w ca\u0142ej Biblii tylko raz. W wiekach p\u00f3\u017aniejszych, w niekt\u00f3rych dyskusjach rabinicznych, zacz\u0119\u0142o ono oznacza\u0107 czynno\u015b\u0107 podobn\u0105 do \u201ekarmienia zwierz\u0119cia, wk\u0142adania mu jedzenia do pyska\u201d. Zwa\u017cywszy na powt\u00f3rzenie \u201eczerwone, to czerwone\u201d, jest bardzo prawdopodobne, \u017ce ju\u017c w Ksi\u0119dze Rodzaju s\u0142owo to nios\u0142o konotacj\u0119 jedzenia w spos\u00f3b ma\u0142o godny, zwi\u0105zany z \u0142apczywo\u015bci\u0105 i po\u015bpiechem.<\/p>\n
Narracja toczy si\u0119 dalej:<\/p>\n
\n\u201eJakub rzek\u0142: \u00abSprzedaj mi wpierw swe pierworodztwo!\u00bb Ezaw odpar\u0142: \u00abOto ja umieram z g\u0142odu, c\u00f3\u017c mi wi\u0119c po pierworodztwie?\u00bb\u201d (Rdz 25,31\u201332)<\/p>\n<\/blockquote>\n
W akcie ca\u0142kowicie nieracjonalnym i zaskakuj\u0105cym Ezaw zgadza si\u0119 na \u017c\u0105danie Jakuba. Wyolbrzymiaj\u0105c swoje zm\u0119czenie i g\u0142\u00f3d, przedk\u0142ada natychmiastow\u0105 ulg\u0119 nad swoj\u0105 przysz\u0142\u0105 rol\u0119 przyw\u00f3dcy. Innymi s\u0142owy, wybiera chwilow\u0105 przyjemno\u015b\u0107 zamiast przyj\u0119cia na siebie odpowiedzialno\u015bci za b\u0142ogos\u0142awion\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Rola ta obejmowa\u0142a nie tylko przewodnictwo w rodzinie, lecz tak\u017ce podw\u00f3jn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dziedzictwa (Pwt 21,17). Jakub, by\u0107 mo\u017ce w\u0105tpi\u0105c w powag\u0119 deklaracji brata, \u017c\u0105da przysi\u0119gi:<\/p>\n
\n\u201eJakub rzek\u0142: \u00abPrzysi\u0119gnij mi najpierw!\u00bb On mu przysi\u0105g\u0142 i sprzeda\u0142 swoje pierworodztwo Jakubowi. Wtedy Jakub poda\u0142 Ezawowi chleb i potraw\u0119 z soczewicy. On jad\u0142 i pi\u0142, wsta\u0142 i odszed\u0142. Tak Ezaw wzgardzi\u0142 swoim pierwor\u00f3dztwem.\u201d (Rdz 25,33\u201334)<\/p>\n<\/blockquote>\n
Hebrajski tekst podkre\u015bla lekcewa\u017c\u0105cy stosunek Ezawa przez szybkie wyliczenie czasownik\u00f3w: \u201ejad\u0142, pi\u0142, wsta\u0142, odszed\u0142\u201d (\u05d5\u05b7\u05d9\u05b9\u05bc\u05d0\u05db\u05b7\u05dc \u05d5\u05b7\u05d9\u05b5\u05bc\u05e9\u05b0\u05c1\u05ea\u05b0\u05bc \u05d5\u05b7\u05d9\u05b8\u05bc\u05e7\u05b8\u05dd \u05d5\u05b7\u05d9\u05b5\u05bc\u05dc\u05b7\u05da\u05b0, czyt.: wajjokal, wajjeszt, wajjakom, wajjelekh<\/em>). To lapidarne, rytmiczne zestawienie wskazuje na jego oboj\u0119tno\u015b\u0107, jakby ca\u0142a transakcja nie mia\u0142a \u017cadnego znaczenia. Zachowa\u0142 si\u0119 tak, jakby nic wa\u017cnego si\u0119 nie sta\u0142o. Jednak narracja ko\u0144czy si\u0119 mocnym stwierdzeniem: \u201eTak Ezaw wzgardzi\u0142 swoim pierwor\u00f3dztwem\u201d (\u05d5\u05b7\u05d9\u05b4\u05bc\u05d1\u05b6\u05d6 \u05e2\u05b5\u05e9\u05b8\u05c2\u05d5 \u05d0\u05b6\u05ea-\u05d4\u05b7\u05d1\u05b0\u05bc\u05db\u05b9\u05e8\u05b8\u05d4, czyt.: wajjivez Esaw et-habchorah<\/em>), koncentruj\u0105c si\u0119 na lekkomy\u015blno\u015bci i pogardzie Ezawa wobec jego przywileju.<\/p>\n
Zako\u0144czenie<\/h2>\n
W z\u0142o\u017conej historii \u017cycia Jakuba odkrywamy mistern\u0105 tkanin\u0119 Bo\u017cych obietnic i ludzkich niedoskona\u0142o\u015bci, kt\u00f3re nios\u0105 g\u0142\u0119bokie lekcje tak\u017ce dla naszej drogi. Rebeka, poruszona Bo\u017cym proroctwem, \u017ce \u201estarszy b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0142 m\u0142odszemu\u201d, dzia\u0142a\u0142a w wierze, cho\u0107 by\u0107 mo\u017ce kierowa\u0142 ni\u0105 r\u00f3wnie\u017c l\u0119k przed lekkomy\u015blno\u015bci\u0105 Ezawa i jego niepokoj\u0105cymi ma\u0142\u017ce\u0144stwami. Ezaw, w swoim g\u0142odzie, wymieni\u0142 pierwor\u00f3dztwo na ulotn\u0105 misk\u0119 potrawy. To mocne przypomnienie, by ceni\u0107 to, co trwa\u0142e, ponad to, co chwilowe.<\/p>\n
Jakub, nazwany tak z powodu uchwycenia pi\u0119ty brata, uosabia wytrwa\u0142o\u015b\u0107, ale jego droga do prawdziwego b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa pokazuje, \u017ce Bo\u017ce plany wype\u0142niaj\u0105 si\u0119 mimo naszych ludzkich potkni\u0119\u0107. Zmagania \u017cycia, jak walka bli\u017ani\u0105t w \u0142onie Rebeki, mog\u0105 wydawa\u0107 si\u0119 chaotyczne, ale to one kszta\u0142tuj\u0105 nasz\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i kieruj\u0105 naszym przeznaczeniem.<\/p>\n
Wybierajmy wi\u0119c m\u0105drze, trwaj\u0105c cierpliwie przy Bo\u017cych obietnicach, a r\u00f3wnocze\u015bnie ufaj\u0105c, \u017ce nawet nasze b\u0142\u0119dy mog\u0105 prowadzi\u0107 nas ku b\u0142ogos\u0142awionym horyzontom, gdzie Bo\u017ca obecno\u015b\u0107 wska\u017ce nam prawdziwy cel i powo\u0142anie.<\/p>\n