{"id":13456,"date":"2025-10-15T18:54:57","date_gmt":"2025-10-15T15:54:57","guid":{"rendered":"https:\/\/drelisblog.com\/?p=13456"},"modified":"2026-03-22T13:39:19","modified_gmt":"2026-03-22T10:39:19","slug":"od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\/","title":{"rendered":"Od wielkich upadk\u00f3w do wielkiego odkupienia"},"content":{"rendered":"<p data-start=\"326\" data-end=\"885\">Rozdzia\u0142 19 Ksi\u0119gi Rodzaju przedstawia dwie powi\u0105zane ze sob\u0105, a zarazem szokuj\u0105ce opowie\u015bci o Locie i jego c\u00f3rkach. W pierwszej z nich Lot, bratanek Abrahama, przyjmuje pod sw\u00f3j dach dw\u00f3ch anio\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy przybyli do Sodomy w ludzkiej postaci. Gdy rozw\u015bcieczony t\u0142um \u017c\u0105da, by wyda\u0142 im przybysz\u00f3w, Lot staje w ich obronie, lecz w desperacji proponuje t\u0142umowi swoje c\u00f3rki. P\u00f3\u017aniej za\u015b, po zag\u0142adzie Sodomy, jego c\u00f3rki upijaj\u0105 ojca winem i dopuszczaj\u0105 si\u0119 z nim kazirodztwa, rodz\u0105c dw\u00f3ch syn\u00f3w \u2014 przodk\u00f3w lud\u00f3w, kt\u00f3re z czasem stan\u0105 si\u0119 wrogami Izraela.\u00a0A jednak historia Lota nie ko\u0144czy si\u0119 jedynie zgorszeniem. W jej finale czeka co\u015b niezwyk\u0142ego&#8230; Trzeba tylko dobrze si\u0119 jej przyjrze\u0107, by to dostrzec, i mie\u0107 cierpliwo\u015b\u0107, by wys\u0142ucha\u0107 jej do ko\u0144ca.<\/p>\n<p data-start=\"326\" data-end=\"885\"><strong data-start=\"843\" data-end=\"857\">Lot i t\u0142um<\/strong><\/p>\n<p data-start=\"375\" data-end=\"729\">Historia Lota i jego c\u00f3rek rozpoczyna si\u0119 od sceny, w kt\u00f3rej Lot siedzi przy bramie Sodomy, miejscu, gdzie zasiadali przyw\u00f3dcy wsp\u00f3lnoty. Wskazuje to na jego pozycj\u0119 i pewien stopie\u0144 akceptacji ze strony mieszka\u0144c\u00f3w miasta. Jednak niegodziwi mieszka\u0144cy Sodomy p\u00f3\u017aniej przypomn\u0105 mu, \u017ce jest przybyszem i \u017ce w rzeczywisto\u015bci nigdy naprawd\u0119 nie by\u0142 jednym z nich.\u00a0Kiedy przybywaj\u0105 dwaj anio\u0142owie, Lot wstaje, oddaje im pok\u0142on i nalega, by zatrzymali si\u0119 w jego domu (Rdz 19,1\u20132). Zgadzaj\u0105 si\u0119 niech\u0119tnie.<\/p>\n<p data-start=\"875\" data-end=\"1173\">Jego naleganie odzwierciedla staro\u017cytne bliskowschodnie poczucie go\u015bcinno\u015bci, a w p\u00f3\u017aniejszym judaizmie \u015bwi\u0119ty obowi\u0105zek przyjmowania go\u015bci, przewy\u017cszaj\u0105cy osobisty komfort czy przyjemno\u015b\u0107. Natarczywo\u015b\u0107 Lota, jego naleganie mimo odmowy (Rdz 19,3), pokazuje jego przywi\u0105zanie do tego zwyczaju.<\/p>\n<p data-start=\"1175\" data-end=\"1552\">Lot mieszka\u0142 i by\u0142 g\u0142\u0119boko zintegrowany ze spo\u0142ecze\u0144stwem Sodomy przez oko\u0142o dwadzie\u015bcia lat, nim B\u00f3g os\u0105dzi\u0142 miasto. Taki czas czyni jego status starszego miasta (siedz\u0105cego przy bramie, Rdz 19,1) ca\u0142kowicie wiarygodnym i dodaje jego historii tragizmu. By\u0142 cz\u0142owiekiem sprawiedliwym, kt\u00f3rego d\u0142ugie przebywanie w\u015br\u00f3d z\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa os\u0142abi\u0142o moralny os\u0105d (2 P 2,7).<\/p>\n<p data-start=\"1554\" data-end=\"1673\">K\u0142opoty zaczynaj\u0105 si\u0119, gdy m\u0119\u017cczy\u017ani z Sodomy otaczaj\u0105 dom Lota, \u017c\u0105daj\u0105c, by \u201ewydano im\u201d jego go\u015bci (Rdz 19,4\u20135).<\/p>\n<p data-start=\"259\" data-end=\"646\">Czasownik hebrajski \u05d9\u05d3\u05e2 (jada \u2013 \u201ezna\u0107\u201d) niesie w tym kontek\u015bcie znaczenie seksualne, odnosz\u0105c si\u0119 do czynu, kt\u00f3ry stanowi\u0142 pogwa\u0142cenie go\u015bcinno\u015bci i wi\u0119zi wsp\u00f3lnotowych. Lot b\u0142aga:\u00a0 <em>\u201eProsz\u0119 was, bracia moi, nie dopuszczajcie si\u0119 tego z\u0142a\u201d (Rdz 19,7), <\/em>u\u017cywaj\u0105c hebrajskiego s\u0142owa \u05d0\u05b7\u05d7\u05b7\u05d9 (achaj \u2013 \u201ebracia moi\u201d), aby odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do wsp\u00f3lnych warto\u015bci. To apel, kt\u00f3ry t\u0142um odrzuca.\u00a0Wtedy, ku przera\u017ceniu wsp\u00f3\u0142czesnego czytelnika, Lot sk\u0142ada szokuj\u0105c\u0105 propozycj\u0119: oferuje swoje dwie dziewicze c\u00f3rki, m\u00f3wi\u0105c:<\/p>\n<blockquote data-start=\"776\" data-end=\"973\">\n<p data-start=\"778\" data-end=\"973\">\u201eOto mam dwie c\u00f3rki, kt\u00f3re nie obcowa\u0142y z m\u0119\u017cczyzn\u0105; wyprowadz\u0119 je do was, czy\u0144cie z nimi, co wam si\u0119 podoba, byleby\u015bcie nie czynili nic tym m\u0119\u017com, skoro weszli pod cie\u0144 mego dachu\u201d (Rdz 19,8).<\/p>\n<\/blockquote>\n<p data-start=\"975\" data-end=\"1205\">Hebrajskie wyra\u017cenie \u05e6\u05b5\u05dc \u05e7\u05b8\u05e8\u05b8\u05ea\u05b4\u05d9 (tsel karati \u2013 \u201ecie\u0144 mojego dachu\u201d) podkre\u015bla \u015bwi\u0119ty obowi\u0105zek ochrony go\u015bci, ale zarazem ujawnia niepokoj\u0105c\u0105 prawd\u0119: Lot bardziej troszczy si\u0119 o bezpiecze\u0144stwo przybysz\u00f3w ni\u017c o w\u0142asne c\u00f3rki.<\/p>\n<p data-start=\"1207\" data-end=\"1490\">Okre\u015blenie \u05d1\u05b8\u05bc\u05e0\u05d5\u05b9\u05ea \u05d0\u05b2\u05e9\u05b6\u05c1\u05e8 \u05dc\u05b9\u05d0-\u05d9\u05b8\u05d3\u05b0\u05e2\u05d5\u05bc \u05d0\u05b4\u05d9\u05e9\u05c1 (banot aszer lo jad\u2019u isz \u2013 \u201ec\u00f3rki, kt\u00f3re nie pozna\u0142y m\u0119\u017cczyzny\u201d) podkre\u015bla ich czysto\u015b\u0107, przez co propozycja Lota brzmi jeszcze bardziej wstrz\u0105saj\u0105co. Sugeruje ona, \u017ce traktuje je jak w\u0142asno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna po\u015bwi\u0119ci\u0107 dla dobra go\u015bci.\u00a0Cho\u0107 czyn Lota mo\u017cna cz\u0119\u015bciowo uzna\u0107 za odwa\u017cny i nacechowany trosk\u0105 o go\u015bcinno\u015b\u0107, w rzeczywisto\u015bci by\u0142 on owocem presji kulturowej, a nie duchowego rozeznania. W tym momencie anio\u0142owie interweniuj\u0105 \u2014 ra\u017c\u0105 o\u015blepieniem t\u0142um, ratuj\u0105c Lota i jego c\u00f3rki. Jednak ten ratunek nie usuwa wewn\u0119trznego ci\u0119\u017caru i zranienia, jakie musia\u0142o pozosta\u0107 w ich relacji.<\/p>\n<h4 data-start=\"1207\" data-end=\"1490\">Lot i jego c\u00f3rki<\/h4>\n<p data-start=\"329\" data-end=\"662\">Ogie\u0144 i siarka spad\u0142y na Sodom\u0119 i Gomor\u0119, niszcz\u0105c oba miasta (Rdz 19,24\u201325). Po ucieczce do Soaru przestraszony Lot przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do jaskini w g\u00f3rach (Rdz 19,30). Jego c\u00f3rki, prawdopodobnie czuj\u0105c si\u0119 przez ojca zdradzone, m\u00f3wi\u0105: \u201eNie ma na ziemi m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry by do nas przyszed\u0142, jak to zwykle bywa na \u015bwiecie\u201d (Rdz 19,31).\u00a0Upijaj\u0105 wi\u0119c Lota winem i wsp\u00f3\u0142\u017cyj\u0105 z nim \u2013 najpierw starsza, potem m\u0142odsza (Rdz 19,32\u201335). Hebrajskie wyra\u017cenie \u05dc\u05b9\u05d0 \u05d9\u05b8\u05d3\u05b7\u05e2 (lo jada \u2013 \u201enie wiedzia\u0142\u201d) subtelnie \u0142\u0105czy obie historie o Locie i jego c\u00f3rkach zawarte w tym samym rozdziale. Czasownik \u05d9\u05d3\u05e2 (jada \u2013 \u201ezna\u0107\u201d) mo\u017ce oznacza\u0107 zar\u00f3wno poznanie intelektualne, jak i wsp\u00f3\u0142\u017cycie seksualne, co przywo\u0142uje wcze\u015bniejsz\u0105 pora\u017ck\u0119 Lota w obronie c\u00f3rek (Rdz 19,4\u20135).\u00a0C\u00f3rki, kt\u00f3re wcze\u015bniej by\u0142y ofiarami gotowo\u015bci ojca do po\u015bwi\u0119cenia ich dla go\u015bci, teraz same czyni\u0105 z niego narz\u0119dzie w swoim planie przetrwania \u2014 planie, kt\u00f3ry odzwierciedla perwersyjn\u0105 symetri\u0119 moralnego upadku.<\/p>\n<p data-start=\"1308\" data-end=\"1575\">Obie rodz\u0105 syn\u00f3w: Moaba i Ben-Ammi, przodk\u00f3w Moabit\u00f3w i Ammonit\u00f3w (Rdz 19,36\u201338). Ich b\u0142\u0119dne rozumowanie stanowi echo wcze\u015bniejszej decyzji Lota, kt\u00f3ry przed\u0142o\u017cy\u0142 spo\u0142eczne konwenanse nad dobro w\u0142asnej rodziny, tworz\u0105c cykl zdrady, zapocz\u0105tkowany traum\u0105 Sodomy.<\/p>\n<p data-start=\"1577\" data-end=\"2080\">Mimo \u017ce Lot pope\u0142ni\u0142 powa\u017cne przewinienia opisane w Ksi\u0119dze Rodzaju 19, w Drugim Li\u015bcie \u015bw. Piotra 2,7\u20138 nazwany jest \u201esprawiedliwym Lotem\u201d, kt\u00f3rego dusza by\u0142a udr\u0119czona bezbo\u017cnymi czynami mieszka\u0144c\u00f3w Sodomy. To odr\u00f3\u017cnia go od niemoralnych s\u0105siad\u00f3w. Jego niedoskona\u0142a, ale szczera go\u015bcinno\u015b\u0107 wobec anio\u0142\u00f3w odzwierciedla cnot\u0119 pochodz\u0105c\u0105 od Boga, a jego ocalenie, wzmocnione wstawiennictwem Abrahama, podkre\u015bla Bo\u017c\u0105 \u0142ask\u0119 wobec tych, kt\u00f3rzy, cho\u0107 uwik\u0142ani w z\u0142o, pozostaj\u0105 skierowani ku sprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n<h4 data-start=\"0\" data-end=\"24\">Wielkie Odkupienie<\/h4>\n<p data-start=\"26\" data-end=\"482\">W przeciwie\u0144stwie do Lota, Jezus uciele\u015bnia mi\u0142o\u015b\u0107 ofiarn\u0105, mi\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra chroni s\u0142abych, nie po\u015bwi\u0119caj\u0105c innych, lecz samego siebie. Lot ofiarowa\u0142 swoje c\u00f3rki t\u0142umowi; Chrystus ofiarowa\u0142 samego siebie na krzy\u017cu, by ocali\u0107 innych. Historia Lota ukazuje b\u0142\u0119dne ko\u0142o traumy i grzechu, natomiast historia Chrystusa rozpoczyna cykl odkupienia i uzdrowienia, przynosz\u0105c nie pot\u0119pienie, lecz \u0142ask\u0119 przywracaj\u0105c\u0105 tym, kt\u00f3rych grzech z\u0142ama\u0142.<\/p>\n<p data-start=\"484\" data-end=\"877\">A jednak, gdy Bo\u017ca historia rozwija si\u0119 dalej, objawia si\u0119 co\u015b niezwyk\u0142ego. Haniebny grzech kazirodztwa z Ksi\u0119gi Rodzaju 19 daje pocz\u0105tek narodowi Moabit\u00f3w, ludowi, z kt\u00f3rego pochodzi Rut, kobieta o niezwyk\u0142ej wierze i cnocie (Ksi\u0119ga Rut). Jej dar staje si\u0119 b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem dla Izraela i ca\u0142ego \u015bwiata, gdy\u017c Rut zostaje prababk\u0105 kr\u00f3la Dawida i przodkini\u0105 Jezusa Chrystusa.\u00a0Jej historia ods\u0142ania g\u0142\u0119bok\u0105 prawd\u0119: Bo\u017ca \u0142aska potrafi przemieni\u0107 nawet najciemniejsze momenty, dowodz\u0105c, \u017ce nie istnieje sytuacja ani cz\u0142owiek, kt\u00f3re by\u0142yby poza zasi\u0119giem odkupienia.<\/p>\n<h4 data-start=\"0\" data-end=\"17\">Zako\u0144czenie<\/h4>\n<p data-start=\"19\" data-end=\"517\">Niech tragedia Lota stanie si\u0119 dla nas powa\u017cnym ostrze\u017ceniem, a zwyci\u0119stwo Chrystusa \u2013 wiecznym wezwaniem. Musimy z czujno\u015bci\u0105 strzec naszych serc przed powolnym, podst\u0119pnym rozk\u0142adem \u015bwiata, poniewa\u017c nawet najszlachetniejsze intencje mog\u0105 zosta\u0107 wypaczone, gdy przechodz\u0105 przez ska\u017cone sumienie. Nie zajmuj si\u0119 jedynie &#8222;pilnowaniem&#8221; bram wp\u0142ywu \u015bwiata, kt\u00f3ry do Ciebie dociera, lecz uciekaj z miasta grzechu, zanim b\u0119dzie za p\u00f3\u017ano. Nie sk\u0142adaj s\u0142abych w ofierze na o\u0142tarzu zasad; raczej z\u0142\u00f3\u017c w\u0142asne \u017cycie w s\u0142u\u017cbie Chrystusowi.<\/p>\n<p data-start=\"519\" data-end=\"917\">Ale te\u017c pami\u0119taj: nawet w najciemniejszych rozdzia\u0142ach twojej historii najja\u015bniej \u015bwieci ni\u0107 Bo\u017cego odkupienia. Oto ostateczna prawda \u2013 B\u00f3g jest Mistrzem w przepisywaniu historii grzechu i ludzkiej s\u0142abo\u015bci na historie \u0142aski i odkupienia. W Chrystusie cykl grzechu zostaje przerwany, a nam ofiarowane jest nie tylko przebaczenie przesz\u0142o\u015bci, lecz tak\u017ce udzia\u0142 w Jego chwalebnej przysz\u0142o\u015bci.\u00a0Nie ma cz\u0142owieka, przesz\u0142o\u015bci ani sytuacji, kt\u00f3re znajdowa\u0142yby si\u0119 poza zasi\u0119giem Jego odkupie\u0144czej \u0142aski.<\/p>\n<p data-start=\"1033\" data-end=\"1079\" data-is-last-node=\"\" data-is-only-node=\"\">Nawet twoja historia \u2013 nie jest wyj\u0105tkiem.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rozdzia\u0142 19 Ksi\u0119gi Rodzaju przedstawia dwie powi\u0105zane ze sob\u0105, a zarazem szokuj\u0105ce opowie\u015bci o Locie i jego c\u00f3rkach. W pierwszej z nich Lot, bratanek Abrahama, przyjmuje pod sw\u00f3j dach dw\u00f3ch anio\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy przybyli do Sodomy w ludzkiej postaci. Gdy rozw\u015bcieczony t\u0142um \u017c\u0105da, by wyda\u0142 im przybysz\u00f3w, Lot staje w ich obronie, lecz w desperacji proponuje [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":13358,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[315],"tags":[],"class_list":["post-13456","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-torah"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v26.3 (Yoast SEO v27.5) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Od wielkich upadk\u00f3w do wielkiego odkupienia - Jewish Studies for Christians<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\"},\"headline\":\"Od wielkich upadk\u00f3w do wielkiego odkupienia\",\"datePublished\":\"2025-10-15T15:54:57+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-22T10:39:19+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\\\/\"},\"wordCount\":1329,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/10\\\/u7423123591_cinematic_scene_of_a_terrified_man_in_ancient_Nea_21e3dc1c-07dd-4013-b313-2c40ca07222b_3.png\",\"articleSection\":[\"Tora\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\\\/\",\"name\":\"Od wielkich upadk\u00f3w do wielkiego odkupienia - Jewish Studies for Christians\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/10\\\/u7423123591_cinematic_scene_of_a_terrified_man_in_ancient_Nea_21e3dc1c-07dd-4013-b313-2c40ca07222b_3.png\",\"datePublished\":\"2025-10-15T15:54:57+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-22T10:39:19+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/10\\\/u7423123591_cinematic_scene_of_a_terrified_man_in_ancient_Nea_21e3dc1c-07dd-4013-b313-2c40ca07222b_3.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/10\\\/u7423123591_cinematic_scene_of_a_terrified_man_in_ancient_Nea_21e3dc1c-07dd-4013-b313-2c40ca07222b_3.png\",\"width\":1232,\"height\":928},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Od wielkich upadk\u00f3w do wielkiego odkupienia\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/\",\"name\":\"Dr Eli's Blog\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\",\"name\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/logo-scaled.png\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/logo-scaled.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/logo-scaled.png\",\"width\":2560,\"height\":470,\"caption\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/logo-scaled.png\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/drelisblog.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\",\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"caption\":\"Sandra Kwiecien\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/author\\\/sandra-kwiecien\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Od wielkich upadk\u00f3w do wielkiego odkupienia - Jewish Studies for Christians","robots":{"index":"noindex","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\/"},"author":{"name":"Sandra Kwiecien","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab"},"headline":"Od wielkich upadk\u00f3w do wielkiego odkupienia","datePublished":"2025-10-15T15:54:57+00:00","dateModified":"2026-03-22T10:39:19+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\/"},"wordCount":1329,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"image":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/u7423123591_cinematic_scene_of_a_terrified_man_in_ancient_Nea_21e3dc1c-07dd-4013-b313-2c40ca07222b_3.png","articleSection":["Tora"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/drelisblog.com\/pl\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\/","url":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\/","name":"Od wielkich upadk\u00f3w do wielkiego odkupienia - Jewish Studies for Christians","isPartOf":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/u7423123591_cinematic_scene_of_a_terrified_man_in_ancient_Nea_21e3dc1c-07dd-4013-b313-2c40ca07222b_3.png","datePublished":"2025-10-15T15:54:57+00:00","dateModified":"2026-03-22T10:39:19+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/drelisblog.com\/pl\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\/#primaryimage","url":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/u7423123591_cinematic_scene_of_a_terrified_man_in_ancient_Nea_21e3dc1c-07dd-4013-b313-2c40ca07222b_3.png","contentUrl":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/u7423123591_cinematic_scene_of_a_terrified_man_in_ancient_Nea_21e3dc1c-07dd-4013-b313-2c40ca07222b_3.png","width":1232,"height":928},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/od-wielkich-upadkow-do-wielkiego-odkupienia\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Od wielkich upadk\u00f3w do wielkiego odkupienia"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#website","url":"https:\/\/drelisblog.com\/","name":"Dr Eli's Blog","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/drelisblog.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98","name":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","url":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","contentUrl":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","width":2560,"height":470,"caption":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel"},"logo":{"@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png"},"sameAs":["https:\/\/jewishstudiesforchristians.com"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab","name":"Sandra Kwiecien","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","caption":"Sandra Kwiecien"},"url":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/author\/sandra-kwiecien\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13456","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/350"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13456"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13456\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13358"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13456"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13456"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13456"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}