Kr\u00f3l Tyru, do kt\u00f3rego odnosi si\u0119 Ez 28, jest najcz\u0119\u015bciej uto\u017csamiany z Itto-Ba\u02bfalem II (zapisywanym tak\u017ce jako Ethbaal II, Ittobaal II, a w niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142ach Ethbaal\/Ithobaal III), kt\u00f3ry panowa\u0142 w okresie dzia\u0142alno\u015bci proroka Ezechiela na pocz\u0105tku VI wieku przed Chr. (ok. 590\u2013573 przed Chr.), w czasie d\u0142ugotrwa\u0142ego obl\u0119\u017cenia Tyru przez Nabuchodonozora. Cho\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne s\u0105 fragmentaryczne i pozostawiaj\u0105 pewn\u0105 niepewno\u015b\u0107 co do imienia, zasadniczy przekaz proroka jest jasny: konfrontuje on w\u0142adc\u0119, kt\u00f3rego pycha rozros\u0142a si\u0119, wraz z legendarnym bogactwem i znaczeniem Tyru.<\/p>\n
Ezechiel rozpoczyna od ostrego napomnienia skierowanego do \u201eksi\u0119cia Tyru\u201d (\u05e0\u05b0\u05d2\u05b4\u05d9\u05d3 \u05e6\u05b9\u05e8, ngid tsor<\/em>). Wina kr\u00f3la zostaje jasno nazwana – przypisuje on sobie bosko\u015b\u0107:<\/p>\n \u201ePoniewa\u017c serce twoje sta\u0142o si\u0119 wynios\u0142e i powiedzia\u0142e\u015b: \u2018Jestem bogiem (\u05d0\u05b5\u05dc \u05d0\u05b8\u05e0\u05b4\u05d9, el ani), zasiadam na tronie bog\u00f3w (\u05de\u05d5\u05b9\u05e9\u05b7\u05c1\u05d1 \u05d0\u05b1\u05dc\u05b9\u05d4\u05b4\u05d9\u05dd \u05d9\u05b8\u05e9\u05b7\u05c1\u05d1\u05b0\u05ea\u05b4\u05bc\u05d9, moshav elohim yashavti)\u2019\u2026 Ty za\u015b jeste\u015b cz\u0142owiekiem, a nie Bogiem (\u05d5\u05b0\u05d0\u05b7\u05ea\u05b8\u05bc\u05d4 \u05d0\u05b8\u05d3\u05b8\u05dd \u05d5\u05b0\u05dc\u05b9\u05d0\u05be\u05d0\u05b5\u05dc, ve\u2019atah adam ve\u2019lo-el)\u201d (Ez 28,1\u20132).<\/em><\/p>\n Takie roszczenia nie by\u0142y niczym niezwyk\u0142ym w \u015bwiecie staro\u017cytnym, gdzie w\u0142adcy cz\u0119sto zacierali granic\u0119 mi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 ludzk\u0105 a statusem boskim. Ezechiel jednak stanowczo podkre\u015bla, \u017ce m\u0105dro\u015b\u0107 i powodzenie kr\u00f3la, b\u0119d\u0105ce darami Boga, sta\u0142y si\u0119 przyczyn\u0105 jego zepsucia. Doprowadzi\u0142y go do przekonania, \u017ce jest kim\u015b wi\u0119cej ni\u017c cz\u0142owiekiem. W logice biblijnej taka pycha nieuchronnie prowadzi do upadku.<\/p>\n Ezechiel pog\u0142\u0119bia swoj\u0105 krytyk\u0119, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 jednym z najbardziej sugestywnych obraz\u00f3w w Starym Testamencie. Opisuje kr\u00f3la Tyru tak, jakby by\u0142 on anielskim stra\u017cnikiem Edenu, samym \u201echerubem namaszczonym, kt\u00f3ry os\u0142ania\u201d (\u05db\u05b0\u05bc\u05e8\u05d5\u05bc\u05d1 \u05de\u05b4\u05de\u05b0\u05e9\u05b7\u05c1\u05d7 \u05d4\u05b7\u05e1\u05bc\u05d5\u05b9\u05db\u05b5\u05da\u05b0, kruv mimshach ha-sokhekh<\/em>):<\/p>\n \u201eBy\u0142e\u015b odbiciem doskona\u0142o\u015bci (\u05d0\u05b7\u05ea\u05b8\u05bc\u05d4 \u05d7\u05d5\u05b9\u05ea\u05b5\u05dd \u05ea\u05b8\u05bc\u05db\u05b0\u05e0\u05b4\u05d9\u05ea, atah hotem takhnit), pe\u0142en m\u0105dro\u015bci i niezr\u00f3wnanie pi\u0119kny. Przebywa\u0142e\u015b w Edenie, ogrodzie Bo\u017cym (\u05d1\u05b0\u05bc\u05e2\u05b5\u05d3\u05b6\u05df \u05d2\u05b7\u05bc\u05df\u05be\u05d0\u05b1\u05dc\u05b9\u05d4\u05b4\u05d9\u05dd \u05d4\u05b8\u05d9\u05b4\u05d9\u05ea\u05b8, b\u2019eden gan elohim hayita). \u2026 Okrywa\u0142y ci\u0119 wszelkiego rodzaju drogie kamienie\u2026 By\u0142e\u015b na \u015bwi\u0119tej g\u00f3rze Bo\u017cej (\u05d1\u05b0\u05bc\u05d4\u05b7\u05e8 \u05e7\u05b9\u05d3\u05b6\u05e9\u05c1 \u05d0\u05b1\u05dc\u05b9\u05d4\u05b4\u05d9\u05dd \u05d4\u05b8\u05d9\u05b4\u05d9\u05ea\u05b8, b\u2019har kodesh elohim hayita), przechadza\u0142e\u015b si\u0119 po\u015br\u00f3d ognistych kamieni (\u05d1\u05b0\u05bc\u05ea\u05d5\u05b9\u05da\u05b0 \u05d0\u05b7\u05d1\u05b0\u05e0\u05b5\u05d9\u05be\u05d0\u05b5\u05e9\u05c1 \u05d4\u05b4\u05ea\u05b0\u05d4\u05b7\u05dc\u05b8\u05bc\u05db\u05b0\u05ea\u05b8\u05bc, b\u2019toch avnei-esh, hithallakhta). By\u0142e\u015b doskona\u0142y w swoich drogach od dnia, gdy zosta\u0142e\u015b stworzony, a\u017c znaleziono w tobie nieprawo\u015b\u0107\u201d (Ez 28,12\u201315).<\/em><\/p>\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych badaczy odczytuje ten fragment jako rozbudowan\u0105 metafor\u0119, opisuj\u0105c\u0105 pierwotne wyniesienie kr\u00f3la oraz jego tragiczny upadek, schemat przypominaj\u0105cy histori\u0119 Adama. Jednocze\u015bnie zar\u00f3wno w tradycji \u017cydowskiej, jak i chrze\u015bcija\u0144skiej dostrzegano w tych s\u0142owach g\u0142\u0119bszy wymiar: mo\u017cliwe odniesienia do samego pocz\u0105tku z\u0142a, p\u00f3\u017aniej \u0142\u0105czonego z postaci\u0105 szatana. To podw\u00f3jne odczytanie, odnosz\u0105ce tekst zar\u00f3wno do historycznego w\u0142adcy, jak i do rzeczywisto\u015bci duchowej, pozostaje \u017cywym elementem refleksji teologicznej.<\/p>\n W egzegezie \u017cydowskiej \u017ar\u00f3d\u0142a rabiniczne (na przyk\u0142ad Talmud, Bava Batra<\/em> 75a) cz\u0119sto odnosz\u0105 te wersety do Adama: jego pierwotnej doskona\u0142o\u015bci i chwa\u0142y w Edenie, a nast\u0119pnie wygnania spowodowanego grzechem. W tym uj\u0119ciu lament proroka staje si\u0119 midraszowym napomnieniem skierowanym do kr\u00f3la Tyru (niekiedy uto\u017csamianego z Hiramem). Interpretacja ta podkre\u015bla krucho\u015b\u0107 cz\u0142owieka oraz suwerenn\u0105 w\u0142adz\u0119 Boga, nie odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do idei pierwotnego upadku istot anielskich.<\/p>\n W tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej ju\u017c wcze\u015bni interpretatorzy (pocz\u0105wszy od Orygenesa i Tertuliana) dostrzegali w tym fragmencie sens typologiczny lub podw\u00f3jne odniesienie: upadek kr\u00f3la jako odbicie buntu szatana, nacechowanego pych\u0105, oraz jego wygnania z Bo\u017cej obecno\u015bci. W takim uj\u0119ciu tekst ten wskazuje (przynajmniej po\u015brednio) na \u017ar\u00f3d\u0142a z\u0142a, poszerzaj\u0105c jego znaczenie poza bezpo\u015bredni kontekst historyczny.<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni badacze, zar\u00f3wno \u017cydowscy, jak i chrze\u015bcija\u0144scy, w przewa\u017caj\u0105cej mierze opowiadaj\u0105 si\u0119 za interpretacj\u0105 metaforyczn\u0105, widz\u0105c w tym fragmencie krytyk\u0119 konkretnego w\u0142adcy przy u\u017cyciu obraz\u00f3w zaczerpni\u0119tych z opisu Edenu, kt\u00f3re maj\u0105 ukaza\u0107 skutki pychy. Jednocze\u015bnie podnios\u0142y, poetycki charakter tekstu sprawia, \u017ce wci\u0105\u017c pozostaje on otwarty na g\u0142\u0119bsz\u0105 refleksj\u0119 nad rzeczywisto\u015bci\u0105 duchow\u0105, w tym nad upadkiem istot niebia\u0144skich. Takie wielowarstwowe odczytanie pozwala zachowa\u0107 zar\u00f3wno wymiar prorockiego s\u0105du nad Tyrem, jak i szerszy wgl\u0105d teologiczny.<\/p>\n Ten sam schemat powraca w Iz 14, gdzie prorok kieruje swoj\u0105 drwin\u0119 przeciwko kr\u00f3lowi Babilonu. R\u00f3wnie\u017c tutaj j\u0119zyk przekracza ramy zwyk\u0142ego opisu politycznego:<\/p>\n \u201eJak\u017ce to spad\u0142e\u015b z nieba, Ja\u015bniej\u0105cy, synu Jutrzenki (\u05d0\u05b5\u05d9\u05da\u05b0 \u05e0\u05b8\u05e4\u05b7\u05dc\u05b0\u05ea\u05b8\u05bc \u05de\u05b4\u05e9\u05b8\u05bc\u05c1\u05de\u05b7\u05d9\u05b4\u05dd, \u05d4\u05b5\u05d9\u05dc\u05b5\u05dc \u05d1\u05b6\u05bc\u05df\u05be\u05e9\u05b8\u05c1\u05d7\u05b7\u05e8, eikh nafalta mi-shamayim, Helel ben Shachar)! \u2026 Ty, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142e\u015b w sercu swoim: \u2018Wst\u0105pi\u0119 na niebiosa (\u05d4\u05b7\u05e9\u05b8\u05bc\u05c1\u05de\u05b7\u05d9\u05b4\u05dd \u05d0\u05b6\u05e2\u05b1\u05dc\u05b6\u05d4, hashamayim e\u2019eleh), sw\u00f3j tron wynios\u0119 ponad gwiazdy Bo\u017ce (\u05de\u05b4\u05de\u05b7\u05bc\u05e2\u05b7\u05dc \u05dc\u05b0\u05db\u05d5\u05b9\u05db\u05b0\u05d1\u05b5\u05d9\u05be\u05d0\u05b5\u05dc \u05d0\u05b8\u05e8\u05b4\u05d9\u05dd \u05db\u05b4\u05bc\u05e1\u05b0\u05d0\u05b4\u05d9, mima\u2019al l\u2019kokhvei-el, arim kis\u2019i)\u2026 zr\u00f3wnam si\u0119 z Najwy\u017cszym (\u05d0\u05b6\u05d3\u05b7\u05bc\u05de\u05b6\u05bc\u05d4 \u05dc\u05b0\u05e2\u05b6\u05dc\u05b0\u05d9\u05d5\u05b9\u05df, edammeh l\u2019Elyon)\u2019\u201d (Iz 14,12\u201314).<\/em><\/p>\n Wyra\u017cenie \u201eHelel ben Szachar\u201d (\u05d4\u05b5\u05d9\u05dc\u05b5\u05dc \u05d1\u05b6\u05bc\u05df\u05be\u05e9\u05b8\u05c1\u05d7\u05b7\u05e8) w tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej bywa t\u0142umaczone jako \u201eLucyfer\u201d, zgodnie z \u0142aci\u0144skim przek\u0142adem Wulgaty (lucifer<\/em> – \u201enios\u0105cy \u015bwiat\u0142o\u201d). W greckiej Septuagincie u\u017cyto terminu \u1f11\u03c9\u03c3\u03c6\u03cc\u03c1\u03bf\u03c2 (he\u014dsphoros<\/em>), oznaczaj\u0105cego \u201enios\u0105cego \u015bwit\u201d lub \u201enios\u0105cego \u015bwiat\u0142o\u201d. Te przek\u0142ady: \u0142aci\u0144skie lucifer<\/em> i greckie he\u014dsphoros,<\/em>\u2014 ukszta\u0142towa\u0142y p\u00f3\u017aniejsze chrze\u015bcija\u0144skie skojarzenia tego fragmentu z upadkiem szatana (por. \u0141k 10,18).<\/p>\n W pierwotnym kontek\u015bcie Izajasz pos\u0142uguje si\u0119 jednak j\u0119zykiem poetyckim oraz obrazami zakorzenionymi w kulturze, aby o\u015bmieszy\u0107 wynios\u0142\u0105 pych\u0119 kr\u00f3la. Tekst ten staje si\u0119 ostrze\u017ceniem skierowanym do ka\u017cdego, kto chcia\u0142by zaj\u0105\u0107 miejsce Boga.<\/p>\n Ten tragiczny schemat wynios\u0142ego d\u0105\u017cenia ku wywy\u017cszeniu znajduje swoje ca\u0142kowite odwr\u00f3cenie w osobie Jezusa Chrystusa. Nowy Testament ukazuje Chrystusa jako \u201edrugiego Adama\u201d, stoj\u0105cego wobec tej samej pokusy, co Adam i staro\u017cytni w\u0142adcy, lecz odpowiadaj\u0105cego na ni\u0105 pokor\u0105:<\/p>\n \u201eOn, istniej\u0105c w postaci Bo\u017cej, nie skorzysta\u0142 ze sposobno\u015bci, aby na r\u00f3wni by\u0107 z Bogiem, lecz ogo\u0142oci\u0142 samego siebie, przyj\u0105wszy posta\u0107 s\u0142ugi\u2026 uni\u017cy\u0142 samego siebie, stawszy si\u0119 pos\u0142usznym a\u017c do \u015bmierci \u2014 i to \u015bmierci krzy\u017cowej\u201d (Flp 2,6\u20138).<\/em><\/p>\n Tam, gdzie kr\u00f3lowie Tyru i Babilonu usi\u0142owali si\u0119 wznie\u015b\u0107, Chrystus schodzi w d\u00f3\u0142. Jego \u201edroga uni\u017cenia\u201d nie jest pora\u017ck\u0105, lecz wyrazem przemieniaj\u0105cej mi\u0142o\u015bci. Dlatego te\u017c \u201eB\u00f3g Go nad wszystko wywy\u017cszy\u0142 i darowa\u0142 Mu imi\u0119 ponad wszelkie imi\u0119\u201d (Flp 2,9). W Chrystusie pradawne pragnienie, by \u201eby\u0107 jak Najwy\u017cszy\u201d, nie spe\u0142nia si\u0119 przez zaw\u0142aszczenie chwa\u0142y, lecz przez jej przyj\u0119cie jako daru; poprzez pokor\u0119 i ca\u0142kowite oddanie siebie. Chrystus jest prawdziw\u0105 \u201eGwiazd\u0105 Porann\u0105\u201d (Ap 22,16), nie tym, kt\u00f3ry przyw\u0142aszcza sobie \u015bwiat\u0142o, lecz jego odwiecznym \u017ar\u00f3d\u0142em.<\/p>\n Pismo \u015awi\u0119te ostrzega, \u017ce nasza najwi\u0119ksza s\u0142abo\u015b\u0107 cz\u0119sto ujawnia si\u0119 w\u0142a\u015bnie w chwili najwi\u0119kszego powodzenia. Kr\u00f3lowie Tyru i Babilonu nie upadli z powodu braku si\u0142y, lecz dlatego, \u017ce pomylili dary z Tym, kt\u00f3ry je daje, szukaj\u0105c swojej to\u017csamo\u015bci i bezpiecze\u0144stwa poza Bogiem.<\/p>\n Ta pokusa powraca w ka\u017cdym pokoleniu i w ka\u017cdym sercu ilekro\u0107 zaczynamy postrzega\u0107 siebie jako stoj\u0105cych ponad odpowiedzialno\u015bci\u0105, powtarzaj\u0105c w istocie dawny okrzyk: \u201eWst\u0105pi\u0119\u2026 zr\u00f3wnam si\u0119 z Najwy\u017cszym\u201d. A jednak biblijna opowie\u015b\u0107 nie ko\u0144czy si\u0119 upadkiem pychy. Wskazuje ona na Chrystusa, kt\u00f3ry odwraca ten schemat: w Nim pokora nie oznacza utraty, lecz spe\u0142nienie, a prawdziwe cz\u0142owiecze\u0144stwo odnajdujemy nie w wywy\u017cszaniu siebie, lecz w radosnej zale\u017cno\u015bci od Boga.<\/p>\n Tu w\u0142a\u015bnie znajduje si\u0119 nasza nadzieja: B\u00f3g, kt\u00f3ry poni\u017ca pysznych, jest tym samym Bogiem, kt\u00f3ry wywy\u017csza pokornych. Jeste\u015bmy zaproszeni, by zej\u015b\u0107 z wyczerpuj\u0105cej drogi budowania w\u0142asnej wielko\u015bci i odnale\u017a\u0107 odpoczynek w \u0142asce bycia umi\u0142owanymi stworzeniami, tymi, kt\u00f3rzy przyjmuj\u0105 chwa\u0142\u0119, a nie j\u0105 zaw\u0142aszczaj\u0105. Gdy kl\u0119kamy przed prawdziwym Kr\u00f3lem i odbijamy Jego \u015bwiat\u0142o, odkrywamy paradoksalnie nie umniejszenie, lecz wielko\u015b\u0107, do kt\u00f3rej zostali\u015bmy stworzeni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kr\u00f3l Tyru, do kt\u00f3rego odnosi si\u0119 Ez 28, jest najcz\u0119\u015bciej uto\u017csamiany z Itto-Ba\u02bfalem II (zapisywanym tak\u017ce jako Ethbaal II, Ittobaal II, a w niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142ach Ethbaal\/Ithobaal III), kt\u00f3ry panowa\u0142 w okresie dzia\u0142alno\u015bci proroka Ezechiela na pocz\u0105tku VI wieku przed Chr. (ok. 590\u2013573 przed Chr.), w czasie d\u0142ugotrwa\u0142ego obl\u0119\u017cenia Tyru przez Nabuchodonozora. Cho\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne s\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":16344,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[530],"tags":[],"class_list":["post-16533","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-biblia-hebrajska"],"yoast_head":"\nCherub w Edenie: metafora i tajemnica<\/h3>\n
Kr\u00f3l Babilonu: r\u00f3wnoleg\u0142y schemat<\/h3>\n
Chrystus: prawdziwa i doskona\u0142a Gwiazda Poranna<\/h3>\n
Zako\u0144czenie: pokusa i nadzieja<\/h3>\n