Niewiele postaci w opisach m\u0119ki Jezusa pozostaje tak zagadkowych jak Poncjusz Pi\u0142at, rzymski prefekt Judei (ok. 26\u201336 r. n.e.). Przez wieki tradycja chrze\u015bcija\u0144ska cz\u0119sto przedstawia\u0142a go jako niech\u0119tnego s\u0119dziego \u2014 cz\u0142owieka rozdartego mi\u0119dzy przekonaniem o niewinno\u015bci Jezusa a \u017c\u0105dz\u0105 krwi t\u0142umu zgromadzonego w Jerozolimie. Czytamy:<\/p>\n
\u201eZeszli si\u0119 bowiem rzeczywi\u015bcie w tym mie\u015bcie przeciw \u015bwi\u0119temu S\u0142udze Twemu, Jezusowi, kt\u00f3rego nama\u015bci\u0142e\u015b, Herod i Poncjusz Pi\u0142at z poganami i pokoleniami Izraela\u201d (Dz 4,27).<\/em><\/p>\n Jednak uwa\u017cniejsza lektura Ewangelii ukazuje posta\u0107 znacznie bardziej z\u0142o\u017con\u0105, szczeg\u00f3lnie gdy uwzgl\u0119dnimy religijne i polityczne realia okresu Drugiej \u015awi\u0105tyni (516 r. p.n.e.\u201370 r. n.e.). Pi\u0142at by\u0142 rzymskim namiestnikiem, kt\u00f3ry (po tym, jak judejskie w\u0142adze religijne zmanipulowa\u0142y go i postawi\u0142y pod presj\u0105) dokona\u0142 subtelnej, a by\u0107 mo\u017ce nawet proroczej zemsty. To \u201eodegranie si\u0119\u201d przybra\u0142o form\u0119 dw\u00f3ch starannie dobranych, symbolicznych gest\u00f3w: rytualnego obmycia r\u0105k wobec t\u0142umu oraz napisu umieszczonego nad krzy\u017cem Jezusa. Oba dzia\u0142ania, g\u0142\u0119boko zakorzenione w \u017cydowskim zwyczaju i teologii, pozwoli\u0142y Pi\u0142atowi wykpi\u0107 swoich politycznych przeciwnik\u00f3w (judejskich przyw\u00f3dc\u00f3w religijnych), podkre\u015bli\u0107 w\u0142asn\u0105 pozycj\u0119 i przemieni\u0107 ich polityczne zwyci\u0119stwo w teologiczn\u0105 zniewag\u0119.<\/p>\n Aby zrozumie\u0107 dzia\u0142ania Pi\u0142ata, trzeba najpierw u\u015bwiadomi\u0107 sobie, jak napi\u0119ta by\u0142a atmosfera Judei pod rzymsk\u0105 okupacj\u0105 w okresie Drugiej \u015awi\u0105tyni. Region ten przypomina\u0142 beczk\u0119 prochu pe\u0142n\u0105 mesja\u0144skich oczekiwa\u0144, szczeg\u00f3lnie podczas \u015bwi\u0105t pielgrzymich, takich jak Pascha, gdy Jerozolima wype\u0142nia\u0142a si\u0119 pielgrzymami, a pami\u0119\u0107 o dawnym wyzwoleniu by\u0142a wyj\u0105tkowo \u017cywa.<\/p>\n Rzymski prefekt by\u0142 wysokim urz\u0119dnikiem odpowiedzialnym za okre\u015blone zadania administracyjne, wojskowe lub s\u0105downicze w Republice Rzymskiej, a p\u00f3\u017aniej przede wszystkim w Cesarstwie Rzymskim. Tytu\u0142 praefectus<\/em> (\u0142ac. \u201epostawiony na czele\u201d) nie oznacza\u0142 tradycyjnego, wybieranego urz\u0119du, lecz w\u0142adz\u0119 delegowan\u0105, bezpo\u015brednio podporz\u0105dkowan\u0105 cesarzowi lub wy\u017cszemu namiestnikowi. Jako prefekt Pi\u0142at posiada\u0142 znaczn\u0105 w\u0142adz\u0119, ale jednocze\u015bnie dzia\u0142a\u0142 pod nieustann\u0105 presj\u0105 zar\u00f3wno dworu cesarskiego, jak i lokalnych elit religijnych. Saducejska arcykap\u0142a\u0144ska elita oraz Sanhedryn wywierali ogromny wp\u0142yw na ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105, a powa\u017cniejsze zamieszki mog\u0142y kosztowa\u0107 Pi\u0142ata nie tylko stanowisko, lecz nawet ca\u0142\u0105 karier\u0119.<\/p>\n Relacje ewangeliczne (Mt 27,11\u201326; Mk 15,1\u201315; \u0141k 23,1\u201325; J 18,28\u201319,16) zgodnie podkre\u015blaj\u0105, \u017ce Pi\u0142at nie znalaz\u0142 w Jezusie winy zas\u0142uguj\u0105cej na \u015bmier\u0107 (nawet jego \u017cona ostrzega\u0142a go po \u015bnie dotycz\u0105cym niewinno\u015bci Jezusa). Mimo to arcykap\u0142ani nieustannie wywierali na niego presj\u0119. W J 19,12 pojawia si\u0119 ich decyduj\u0105cy polityczny argument:<\/p>\n \u201eJe\u017celi Go uwolnisz, nie jeste\u015b przyjacielem Cezara\u201d.<\/em><\/p>\n Tytu\u0142 \u201eprzyjaciela Cezara\u201d (Amicus Caesaris<\/em>) by\u0142 oficjalnym rzymskim tytu\u0142em honorowym. W realiach I wieku nadawano go zaufanym sojusznikom i wiernym s\u0142ugom cesarza, oznacza\u0142 bowiem blisk\u0105 wi\u0119\u017a polityczn\u0105 i wi\u0105za\u0142 si\u0119 z ogromnym presti\u017cem. Oskar\u017cenia o nielojalno\u015b\u0107 wobec Tyberiusza Cezara by\u0142y wyj\u0105tkowo niebezpieczne, szczeg\u00f3lnie \u017ce relacje Pi\u0142ata z poddanymi ju\u017c wcze\u015bniej pozostawa\u0142y napi\u0119te (J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela<\/em> 18.55\u201359). W obliczu gro\u017aby wybuchu zamieszek podczas Paschy, \u015bwi\u0119ta naznaczonego silnymi nastrojami narodowymi, Pi\u0142at ust\u0105pi\u0142. Jednak jego uleg\u0142o\u015b\u0107 wcale nie by\u0142a pokorna. W obmyciu r\u0105k i napisie umieszczonym na krzy\u017cu zawar\u0142 akty sprzeciwu, kt\u00f3re ukazuj\u0105 cz\u0142owieka dobrze zaznajomionego z \u017cydowskimi zwyczajami i gotowego wykorzysta\u0107 je przeciwko swoim lokalnym przeciwnikom.<\/p>\n Pierwszy akt zemsty Pi\u0142ata pojawia si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w Ewangelii Mateusza. Mateusz relacjonuje:<\/p>\n \u201ePi\u0142at widz\u0105c, \u017ce nic nie osi\u0105ga, a wzburzenie raczej si\u0119 wzmaga, wzi\u0105\u0142 wod\u0119 i umy\u0142 r\u0119ce wobec t\u0142umu, m\u00f3wi\u0105c: \u00abNie jestem winny krwi tego Sprawiedliwego. To wasza rzecz\u00bb\u201d (Mt 27,24).<\/em><\/p>\n We wsp\u00f3\u0142czesnej kulturze Zachodu obmycie r\u0105k symbolizuje uchylanie si\u0119 od odpowiedzialno\u015bci. Jednak w kontek\u015bcie judaizmu okresu Drugiej \u015awi\u0105tyni gest ten mia\u0142 znacznie g\u0142\u0119bsze znaczenie. W I wieku n.e. rytualne obmywanie r\u0105k (netilat jadajim<\/em>) sta\u0142o si\u0119 jednym z charakterystycznych przejaw\u00f3w faryzejskiej pobo\u017cno\u015bci. Zakorzeniona w \u201etradycji starszych\u201d praktyka (Mk 7,3\u20135; por. tak\u017ce Mt 15,2) rozszerza\u0142a prawa dotycz\u0105ce \u015bwi\u0105tynnej czysto\u015bci na zwyk\u0142e posi\u0142ki i codzienne czynno\u015bci o charakterze religijnym. Cho\u0107 Tora nie nakazywa\u0142a jej wprost, faryzeusze nadali jej niemal status prawny, a p\u00f3\u017aniejsza Miszna po\u015bwi\u0119ci\u0142a jej ca\u0142y traktat (Jadajim<\/em>). Saduceusze, kt\u00f3rzy kontrolowali kap\u0142a\u0144stwo, cz\u0119sto spierali si\u0119 z faryzeuszami o tego rodzaju praktyki, jednak sam zwyczaj by\u0142 dobrze znany w\u015br\u00f3d \u017cydowskiego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n Publiczne obmycie r\u0105k przez Pi\u0142ata przejmuje ten wyra\u017anie \u017cydowski rytua\u0142 i przekszta\u0142ca go w akt oskar\u017cenia (cho\u0107 r\u00f3wnie\u017c w \u015bwiecie rzymskim istnia\u0142o przekonanie, \u017ce rytua\u0142 z u\u017cyciem wody mo\u017ce oczy\u015bci\u0107 cz\u0142owieka z winy krwi). W Pwt 21,6\u20137 starsi obmywaj\u0105 r\u0119ce nad ja\u0142\u00f3wk\u0105, aby uwolni\u0107 si\u0119 od odpowiedzialno\u015bci za nierozwi\u0105zan\u0105 zbrodni\u0119. Psalmista za\u015b m\u00f3wi: \u201eObmywam r\u0119ce na znak niewinno\u015bci i obchodz\u0119 Tw\u00f3j o\u0142tarz, Panie\u201d (Ps 26,6).<\/p>\n Wykonuj\u0105c ten gest, Pi\u0142at wpisuje si\u0119 w logik\u0119 \u017cydowskiej rytualnej symboliki. Og\u0142asza w\u0142asn\u0105 niewinno\u015b\u0107 wobec \u015bmierci Jezusa, a jednocze\u015bnie po\u015brednio przedstawia przyw\u00f3dc\u00f3w religijnych jako morderc\u00f3w obci\u0105\u017conych win\u0105 za przelanie niewinnej krwi.<\/p>\n Pi\u0142at, poga\u0144ski namiestnik, przechytrzy\u0142 ich na ich w\u0142asnym kulturowym gruncie. Wzi\u0105\u0142 symbol faryzejskiej pobo\u017cno\u015bci i przemieni\u0142 go w publiczne obna\u017cenie ich hipokryzji. Nie jest to gest s\u0142abego urz\u0119dnika pr\u00f3buj\u0105cego uspokoi\u0107 t\u0142um, lecz starannie przemy\u015blane dzia\u0142anie cz\u0142owieka, kt\u00f3ry rozumie warto\u015bci swoich przeciwnik\u00f3w i wykorzystuje je, by ich zawstydzi\u0107.<\/p>\n Rzymskim ukrzy\u017cowaniom zwykle towarzyszy\u0142 titulus, <\/em>tj.<\/em> tablica zawieraj\u0105ca informacj\u0119 o winie skaza\u0144ca. W przypadku Jezusa Pi\u0142at poleci\u0142 umie\u015bci\u0107 napis: \u201eJezus Nazarejczyk, Kr\u00f3l \u017bydowski\u201d (J 19,19). Samo sformu\u0142owanie jest uderzaj\u0105ce. Zamiast formalnego oskar\u017cenia, takiego jak \u201ebunt\u201d czy \u201edzia\u0142alno\u015b\u0107 wywrotowa\u201d, Pi\u0142at og\u0142asza tytu\u0142 kr\u00f3lewski. Ewangelia podkre\u015bla, \u017ce napis sporz\u0105dzono w trzech j\u0119zykach: hebrajskim, \u0142aci\u0144skim i greckim, aby pielgrzymi z ca\u0142ej diaspory mogli go odczyta\u0107 (J 19,20). Ta wieloj\u0119zyczna forma nie by\u0142a jedynie urz\u0119dnicz\u0105 skrupulatno\u015bci\u0105; by\u0142a publicznym spektaklem.<\/p>\n Arcykap\u0142ani natychmiast zaprotestowali. \u201eNie pisz: \u00abKr\u00f3l \u017bydowski\u00bb, ale \u017ce On powiedzia\u0142: \u00abJestem Kr\u00f3lem \u017bydowskim\u00bb\u201d (J 19,21). Kr\u00f3tka odpowied\u017a Pi\u0142ata -\u201eCom napisa\u0142, napisa\u0142em\u201d (J 19,22), brzmi jak s\u0142owa cz\u0142owieka, kt\u00f3ry wreszcie odnalaz\u0142 punkt nacisku i nie zamierza z niego zrezygnowa\u0107.<\/p>\n Napis ten niesie jednak jeszcze g\u0142\u0119bszy wymiar teologiczny, by\u0107 mo\u017ce zamierzony przez samego Pi\u0142ata, a by\u0107 mo\u017ce wpisany w wydarzenie przez opatrzno\u015bciow\u0105 r\u0119k\u0119 Boga.<\/p>\n Z Ewangelii znamy greck\u0105 wersj\u0119 napisu Pi\u0142ata; dok\u0142adna forma hebrajska nie zachowa\u0142a si\u0119 i mo\u017ce by\u0107 jedynie rekonstruowana. Istniej\u0105 dwie mo\u017cliwo\u015bci:<\/p>\n \u05d9\u05e9\u05d5\u05e2 \u05d4\u05e0\u05e6\u05e8\u05d9 \u05de\u05dc\u05da \u05d4\u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9\u05dd Je\u015bli druga rekonstrukcja hebrajskiego brzmienia jest poprawna, w\u00f3wczas pierwsze litery czterech s\u0142\u00f3w \u2014 Jod (\u05d9), He (\u05d4), Waw (\u05d5), He (\u05d4), tworz\u0105 akrostych Tetragramu (YHVH), \u015bwi\u0119tego imienia Boga Izraela.<\/p>\n Umieszczenie akrostychu imienia YHVH nad g\u0142ow\u0105 ukrzy\u017cowanego \u017byda, kt\u00f3rego Pwt 21,23 nazywa \u201eprzekl\u0119tym przez Boga\u201d, stanowi\u0142oby ostateczny akt odwetu wobec \u017cydowskich przyw\u00f3dc\u00f3w religijnych, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 szanta\u017cem zmusi\u0107 Pi\u0142ata do wydania wyroku.<\/p>\n Dla arcykap\u0142an\u00f3w, kt\u00f3rzy oskar\u017cyli Jezusa o blu\u017anierstwo (Mk 14,64), taki akrostych by\u0142by nie do zniesienia. To, czy Pi\u0142at, rzymski poganin, rzeczywi\u015bcie rozumia\u0142 hebrajski akrostych, pozostaje historycznie dyskusyjne. M\u00f3g\u0142 jednak nauczy\u0107 si\u0119 wystarczaj\u0105co wiele od lokalnych informator\u00f3w lub w trakcie w\u0142asnych studi\u00f3w, aby skuteczniej rz\u0105dzi\u0107 buntowniczym regionem. J\u00f3zef Flawiusz i Filon opisuj\u0105 liczne przypadki, w kt\u00f3rych Pi\u0142at \u015bwiadomie dra\u017cni\u0142 \u017cydowsk\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 religijn\u0105 (na przyk\u0142ad wprowadzaj\u0105c do Jerozolimy rzymskie sztandary).<\/p>\n Taki akrostych by\u0142by idealn\u0105 broni\u0105: niewidoczn\u0105 dla wi\u0119kszo\u015bci Rzymian i Grek\u00f3w, a jednocze\u015bnie krzycz\u0105c\u0105 upokarzaj\u0105cym blu\u017anierstwem dla ka\u017cdego pi\u015bmiennego \u017byda. Odmawiaj\u0105c zmiany napisu (co zniszczy\u0142oby akrostych zawieraj\u0105cy imi\u0119 YHVH!), Pi\u0142at zmusi\u0142 \u017cydowskich przyw\u00f3dc\u00f3w religijnych, by stan\u0119li pod znakiem, kt\u00f3ry po\u015brednio uto\u017csamia\u0142 cz\u0142owieka skazanego przez nich na \u015bmier\u0107 z Boskim Imieniem, kt\u00f3re sami deklarowali czci\u0107 i kocha\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Niewiele postaci w opisach m\u0119ki Jezusa pozostaje tak zagadkowych jak Poncjusz Pi\u0142at, rzymski prefekt Judei (ok. 26\u201336 r. n.e.). Przez wieki tradycja chrze\u015bcija\u0144ska cz\u0119sto przedstawia\u0142a go jako niech\u0119tnego s\u0119dziego \u2014 cz\u0142owieka rozdartego mi\u0119dzy przekonaniem o niewinno\u015bci Jezusa a \u017c\u0105dz\u0105 krwi t\u0142umu zgromadzonego w Jerozolimie. Czytamy: \u201eZeszli si\u0119 bowiem rzeczywi\u015bcie w tym mie\u015bcie przeciw \u015bwi\u0119temu S\u0142udze […]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":17582,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[485],"tags":[],"class_list":["post-17929","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gospels-pl"],"yoast_head":"\nPo\u0142o\u017cenie Pi\u0142ata<\/h3>\n
Rytualne obmycie r\u0105k: podwa\u017cenie faryzejskiej czysto\u015bci<\/h3>\n
Napis nad krzy\u017cem: korona szyderstwa i bosko\u015bci<\/h3>\n
\u05d9\u05e9\u05d5\u05e2 \u05d4\u05e0\u05e6\u05e8\u05d9 \u05d5\u05de\u05dc\u05da \u05d4\u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9\u05dd<\/p>\n