{"id":28124,"date":"2026-08-21T12:33:04","date_gmt":"2026-08-21T09:33:04","guid":{"rendered":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/?p=28124"},"modified":"2026-08-30T13:52:54","modified_gmt":"2026-08-30T10:52:54","slug":"czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/","title":{"rendered":"Czy powiniene\u015b odrzuci\u0107 tych, kt\u00f3rzy odrzucili Boga (i ciebie)?"},"content":{"rendered":"<p class=\"PDq2pG_selectionAnchorContainer\" data-start=\"0\" data-end=\"424\">Izrael w\u0142a\u015bnie dopu\u015bci\u0142 si\u0119 czego\u015b strasznego. Izraelici za\u017c\u0105dali kr\u00f3la, takiego jakiego mia\u0142y inne narody. Nie dlatego, \u017ce B\u00f3g ich zawi\u00f3d\u0142, lecz dlatego, \u017ce nie chcieli ju\u017c polega\u0107 wy\u0142\u0105cznie na Nim. A Samuel, jeden z najbardziej szanowanych s\u0119dzi\u00f3w Izraela, cz\u0142owiek, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ci\u0142 ca\u0142e swoje \u017cycie, by przewodzi\u0107 ludowi bez tronu i bez korony, sta\u0142 przed nimi, gdy wreszcie dotar\u0142 do nich ca\u0142y ci\u0119\u017car tego, co zrobili.<\/p>\n<p data-start=\"426\" data-end=\"1424\">1 Sm 12 zawiera uroczyst\u0105 mow\u0119 Samuela, wyznaczaj\u0105c\u0105 przej\u015bcie Izraela od epoki s\u0119dzi\u00f3w do monarchii, nie jest to jednak \u0142agodne, ceremonialne przem\u00f3wienie. Scena rozwija si\u0119 niczym rozprawa s\u0105dowa dotycz\u0105ca przymierza. <strong data-start=\"646\" data-end=\"674\">To jest rozprawa s\u0105dowa.<\/strong> Samuel wzywa ca\u0142y nar\u00f3d, aby za\u015bwiadczy\u0142, \u017ce jako ustanowiony przez Boga s\u0119dzia i prorok nigdy nie przyj\u0105\u0142 \u0142ap\u00f3wki, nikogo nie uciska\u0142 ani nikogo nie oszuka\u0142 (1 Sm 12,3\u20135). Nast\u0119pnie prowadzi ich przez ich w\u0142asn\u0105 histori\u0119: niewol\u0119 w Egipcie, wyzwolenie i okres s\u0119dzi\u00f3w. Wymienia Jerubbaala, czyli Gedeona, Bedana (w kilku staro\u017cytnych przek\u0142adach Baraka), Jiftacha, a nawet samego siebie; ka\u017cdego z nich B\u00f3g powo\u0142a\u0142, aby ratowa\u0142 Izraela, gdy lud zapomina\u0142 o Nim i si\u0119 od Niego odwraca\u0142. Nast\u0119pnie Samuel przypomina im wydarzenie z bardzo niedawnej przesz\u0142o\u015bci: \u201eGdy spostrzegli\u015bcie, \u017ce Nachasz, kr\u00f3l Ammonit\u00f3w, nadci\u0105ga przeciw wam, powiedzieli\u015bcie mi: \u00abNie! Kr\u00f3l b\u0119dzie nad nami panowa\u0142!\u00bb Tymczasem PAN, wasz B\u00f3g, jest kr\u00f3lem waszym\u201d (1 Sm 12,12).<\/p>\n<p data-start=\"1426\" data-end=\"1788\">Aby pokaza\u0107, \u017ce ma prawo przemawia\u0107 w imieniu niebia\u0144skiego Kr\u00f3la, Samuel robi co\u015b niezwyk\u0142ego. Trwaj\u0105 w\u0142a\u015bnie \u017cniwa pszenicy, pora, kt\u00f3ra zazwyczaj jest sucha i w kt\u00f3rej deszcz wyst\u0119puje niezwykle rzadko, a je\u015bli nadejdzie, mo\u017ce wyrz\u0105dzi\u0107 powa\u017cne szkody. Samuel wzywa PANA, aby zes\u0142a\u0142 grzmoty i deszcz. B\u00f3g odpowiada, a lud ogarnia przera\u017cenie (1 Sm 12,17\u201318).<\/p>\n<p data-start=\"1790\" data-end=\"2049\" data-is-last-node=\"\" data-is-only-node=\"\">W tym w\u0142a\u015bnie momencie nast\u0119puje punkt zwrotny ca\u0142ego fragmentu, i to na nim chc\u0119 skupi\u0107 si\u0119 w dalszej cz\u0119\u015bci tego artyku\u0142u, poniewa\u017c wersety 19\u201323 zawieraj\u0105 co\u015b, co \u0142atwo przeoczy\u0107 podczas lektury, lecz kiedy ju\u017c to dostrze\u017cemy, okazuje si\u0119 niezwykle wa\u017cne.<\/p>\n<h4 class=\"PDq2pG_selectionAnchorContainer\" data-start=\"0\" data-end=\"35\">Wyznanie grzechu przez Izraela<\/h4>\n<p data-start=\"37\" data-end=\"79\">Reakcja ludu na burz\u0119 jest natychmiastowa:\u00a0\u201eM\u00f3dl si\u0119 za s\u0142ugi swoje do PANA, Boga twego, aby\u015bmy nie pomarli, gdy\u017c do wszystkich naszych win dodali\u015bmy jeszcze i t\u0119, \u017ce \u017c\u0105dali\u015bmy dla siebie kr\u00f3la\u201d (1 Sm 12,19).<\/p>\n<p data-start=\"248\" data-end=\"449\">To niezwyk\u0142e wyznanie. Izraelici okre\u015blaj\u0105 to, co uczynili, s\u0142owem <em data-start=\"315\" data-end=\"322\">ra\u2019ah<\/em> (\u05e8\u05b8\u05e2\u05b8\u05d4), oznaczaj\u0105cym \u201ez\u0142o\u201d lub \u201eniegodziwo\u015b\u0107\u201d, przyznaj\u0105c, \u017ce do\u0142o\u017cyli ten czyn do wszystkich swoich wcze\u015bniejszych grzech\u00f3w.<\/p>\n<p data-start=\"451\" data-end=\"930\">Odpowied\u017a Samuela nie jest tym, czego mogliby\u015bmy oczekiwa\u0107 od cz\u0142owieka, kt\u00f3ry ma wszelkie prawo powiedzie\u0107: \u201eA nie m\u00f3wi\u0142em?\u201d. Ku naszemu zaskoczeniu m\u00f3wi im, \u017ceby si\u0119 nie bali. Tak, pope\u0142nili\u015bcie to z\u0142o, m\u00f3wi, ale teraz nie odwracajcie si\u0119 od PANA. S\u0142u\u017ccie Mu z ca\u0142ego serca. I nie zwracajcie si\u0119 ku <em data-start=\"754\" data-end=\"760\">tohu<\/em> (\u05ea\u05b9\u05bc\u05d4\u05d5\u05bc), ku rzeczom pustym i bezwarto\u015bciowym, kt\u00f3re nie mog\u0105 przynie\u015b\u0107 po\u017cytku ani wybawi\u0107, \u201ebo s\u0105 <em data-start=\"861\" data-end=\"867\">tohu<\/em>\u201d (1 Sm 12,21). To samo hebrajskie s\u0142owo pojawia si\u0119 w Rdz 1,2:<\/p>\n<p data-start=\"932\" data-end=\"1013\">\u201eZiemia za\u015b by\u0142a bez\u0142adem i pustkowiem\u201d (\u05ea\u05b9\u05d4\u05d5\u05bc \u05d5\u05b8\u05d1\u05b9\u05d4\u05d5\u05bc, <em data-start=\"988\" data-end=\"1001\">tohu vavohu<\/em>) (Rdz 1,2).<\/p>\n<p data-start=\"1015\" data-end=\"1293\">To s\u0142owne echo jest niezwykle sugestywne: porzuci\u0107 Boga oznacza pod\u0105\u017ca\u0107 za tym, co ostatecznie okazuje si\u0119 puste. Nie powinni\u015bmy upiera\u0107 si\u0119, \u017ce Samuel \u015bwiadomie interpretuje tutaj Rdz 1,2, jednak obecno\u015b\u0107 tego samego hebrajskiego s\u0142owa nadaje obu fragmentom niezwyk\u0142y wyd\u017awi\u0119k.<\/p>\n<p data-start=\"1295\" data-end=\"1518\">Nast\u0119pnie pojawia si\u0119 pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego Samuel ma nadziej\u0119, \u017ce Izrael nie zostanie odrzucony, i nie ma on nic wsp\u00f3lnego z tym, na co Izraelici zas\u0142u\u017cyli lub nie zas\u0142u\u017cyli. Jest to niezwykle wymowny obraz \u0142aski przymierza.<\/p>\n<p data-start=\"1520\" data-end=\"1651\">\u201eNie porzuci bowiem PAN ludu swego przez wzgl\u0105d na swe wielkie imi\u0119, poniewa\u017c PAN postanowi\u0142 uczyni\u0107 was swoim ludem\u201d (1 Sm 12,22).<\/p>\n<p data-start=\"1653\" data-end=\"1872\" data-is-last-node=\"\" data-is-only-node=\"\">Nieustaj\u0105ca wierno\u015b\u0107 Boga wobec Izraela opiera si\u0119 na Jego wielkim imieniu i \u0142askawym wyborze, a nie na tym, czy Izrael swoim post\u0119powaniem na ni\u0105 zas\u0142uguje. Mogliby\u015bmy na tym zako\u0144czy\u0107, ale Samuel jeszcze nie sko\u0144czy\u0142.<\/p>\n<h4 class=\"PDq2pG_selectionAnchorContainer\" data-start=\"0\" data-end=\"45\">Grzech, kt\u00f3rego Samuel nie chce pope\u0142ni\u0107<\/h4>\n<p data-start=\"47\" data-end=\"178\">Werset 23 stanowi punkt zwrotny tego rozdzia\u0142u, a zarazem jest jednym z najcz\u0119\u015bciej przeoczanych werset\u00f3w w ksi\u0119gach historycznych:<\/p>\n<p data-start=\"180\" data-end=\"352\">\u201eJe\u015bli za\u015b o mnie chodzi, niech to b\u0119dzie ode mnie dalekie, bym zgrzeszy\u0142 przeciw PANU, przestaj\u0105c si\u0119 za was modli\u0107. B\u0119d\u0119 wam wskazywa\u0142 drog\u0119 dobr\u0105 i prost\u0105\u201d (1 Sm 12,23).<\/p>\n<p data-start=\"354\" data-end=\"876\">Zatrzymajmy si\u0119 na chwil\u0119 przy s\u0142owach: <em data-start=\"394\" data-end=\"424\">\u201echalilah li mechato laShem\u201d<\/em> (\u05d7\u05b8\u05dc\u05b4\u05d9\u05dc\u05b8\u05d4 \u05dc\u05b4\u05bc\u05d9 \u05de\u05b5\u05d7\u05b2\u05d8\u05b9\u05d0 \u05dc\u05b7\u05d9\u05d4\u05d5\u05b8\u05d4), \u201eniech to b\u0119dzie ode mnie dalekie, bym zgrzeszy\u0142 przeciw PANU\u201d. <em data-start=\"522\" data-end=\"532\">Chalilah<\/em> to bardzo mocne wyra\u017cenie. Tego samego s\u0142owa u\u017cywa Abraham w Rdz 18,25, gdy zwraca si\u0119 do Boga w sprawie losu Sodomy: \u201e<em data-start=\"652\" data-end=\"668\">Chalilah lecha<\/em>, o, nie dopu\u015b\u0107 do tego, aby zgin\u0119li zbo\u017cni z bezbo\u017cnymi\u201d (\u05d7\u05b8\u05dc\u05b4\u05dc\u05b8\u05d4 \u05dc\u05b0\u05bc\u05da\u05b8 \u05de\u05b5\u05e2\u05b2\u05e9\u05b9\u05c2\u05ea \u05db\u05b7\u05bc\u05d3\u05b8\u05bc\u05d1\u05b8\u05e8 \u05d4\u05b7\u05d6\u05b6\u05bc\u05d4) (Rdz 18,25). Wyra\u017ca ono co\u015b, co powinno by\u0107 nie do pomy\u015blenia, granic\u0119, kt\u00f3rej nigdy nie wolno przekroczy\u0107.<\/p>\n<p data-start=\"878\" data-end=\"1240\">A co Samuel m\u00f3wi zaraz potem? Nie m\u00f3wi o ba\u0142wochwalstwie. Nie m\u00f3wi o morderstwie. W tej samej kategorii rzeczy nie do pomy\u015blenia umieszcza \u201ezaprzestanie modlitwy za was\u201d (\u05de\u05b5\u05d7\u05b2\u05d3\u05b9\u05dc \u05dc\u05b0\u05d4\u05b4\u05ea\u05b0\u05e4\u05b7\u05bc\u05dc\u05b5\u05bc\u05dc \u05d1\u05b7\u05bc\u05e2\u05b7\u05d3\u05b0\u05db\u05b6\u05dd, <em data-start=\"1083\" data-end=\"1114\">me\u1e25adol lehitpallel ba\u2019adkhem<\/em>). Dla Samuela zaprzestanie wstawiania si\u0119 za buntowniczym, a jednak wci\u0105\u017c wybranym ludem Boga by\u0142oby grzechem przeciwko PANU.<\/p>\n<p data-start=\"1242\" data-end=\"1758\" data-is-last-node=\"\" data-is-only-node=\"\">M\u00f3wi nam to co\u015b wa\u017cnego o przyw\u00f3dztwie w ramach przymierza. Samuel rozumia\u0142 modlitw\u0119 wstawiennicz\u0105 nie tylko jako dobro, kt\u00f3re wy\u015bwiadcza\u0142 Izraelowi, lecz jako cz\u0119\u015b\u0107 powo\u0142ania, do kt\u00f3rego zobowi\u0105za\u0142 go sam B\u00f3g. Odrzucenie przez Izrael nie zwalnia\u0142o go z tego powo\u0142ania. Ten fragment nie nak\u0142ada na ka\u017cdego wierz\u0105cego obowi\u0105zku modlenia si\u0119 bez ko\u0144ca za ka\u017cdego cz\u0142owieka, ostrzega jednak s\u0142ugi Boga, aby nie pozwolili, by rozczarowanie, zraniona duma czy odrzucenie uciszy\u0142y modlitwy, do kt\u00f3rych B\u00f3g nadal ich wzywa.<\/p>\n<div class=\"\" data-turn-id-container=\"f9661b39-34ab-41fe-9cd4-8d3a76f36486\" data-is-intersecting=\"true\">\n<section class=\"text-token-text-primary w-full focus:outline-none has-data-writing-block:pointer-events-none [&amp;:has([data-writing-block])&gt;*]:pointer-events-auto R6Vx5W_threadScrollVars scroll-mb-[calc(var(--scroll-root-safe-area-inset-bottom,0px)+var(--thread-response-height))] scroll-mt-(--sticky-padding-top)\" dir=\"auto\" data-turn-id=\"f9661b39-34ab-41fe-9cd4-8d3a76f36486\" data-turn-id-container=\"f9661b39-34ab-41fe-9cd4-8d3a76f36486\" data-testid=\"conversation-turn-39\" data-turn=\"user\">\n<div class=\"text-base my-auto mx-auto pt-12 [--thread-content-margin:var(--thread-content-margin-xs,calc(var(--spacing)*4))] @w-sm\/main:[--thread-content-margin:var(--thread-content-margin-sm,calc(var(--spacing)*6))] @w-lg\/main:[--thread-content-margin:var(--thread-content-margin-lg,calc(var(--spacing)*16))] px-(--thread-content-margin)\">\n<div class=\"[--thread-content-max-width:40rem] @w-lg\/main:[--thread-content-max-width:48rem] mx-auto max-w-(--thread-content-max-width) flex-1 group\/turn-messages focus-visible:outline-hidden relative flex w-full min-w-0 flex-col\" data-conversation-screenshot-content=\"\">\n<div class=\"z-0 flex justify-end\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n<\/div>\n<div class=\"\" data-turn-id-container=\"request-6973a330-ad2c-8395-b67d-478aec75a3fa-22\" data-is-intersecting=\"true\">\n<section class=\"text-token-text-primary w-full focus:outline-none has-data-writing-block:pointer-events-none [&amp;:has([data-writing-block])&gt;*]:pointer-events-auto R6Vx5W_threadScrollVars scroll-mb-[calc(var(--scroll-root-safe-area-inset-bottom,0px)+var(--thread-response-height))] scroll-mt-[calc(var(--header-height)+min(200px,max(70px,20svh)))]\" dir=\"auto\" data-turn-id=\"request-6973a330-ad2c-8395-b67d-478aec75a3fa-22\" data-turn-id-container=\"request-6973a330-ad2c-8395-b67d-478aec75a3fa-22\" data-testid=\"conversation-turn-40\" data-turn=\"assistant\">\n<div class=\"text-base my-auto mx-auto pb-8 [--thread-content-margin:var(--thread-content-margin-xs,calc(var(--spacing)*4))] @w-sm\/main:[--thread-content-margin:var(--thread-content-margin-sm,calc(var(--spacing)*6))] @w-lg\/main:[--thread-content-margin:var(--thread-content-margin-lg,calc(var(--spacing)*16))] px-(--thread-content-margin)\">\n<div class=\"[--thread-content-max-width:40rem] @w-lg\/main:[--thread-content-max-width:48rem] mx-auto max-w-(--thread-content-max-width) flex-1 group\/turn-messages focus-visible:outline-hidden relative flex w-full min-w-0 flex-col agent-turn\" data-conversation-screenshot-content=\"\">\n<div class=\"flex max-w-full flex-col gap-4 grow\">\n<div class=\"min-h-8 text-message relative flex w-full flex-col items-end gap-2 text-start break-words whitespace-normal outline-none keyboard-focused:focus-ring [.text-message+&amp;]:mt-1\" dir=\"auto\" tabindex=\"0\" data-message-author-role=\"assistant\" data-message-id=\"d626ac94-f87a-4cf7-9c7f-a19aac1578de\" data-message-model-slug=\"gpt-5-6\" data-turn-start-message=\"true\">\n<div class=\"flex w-full flex-col gap-1 empty:hidden\">\n<div class=\"fbskMG_root markdown prose dark:prose-invert wrap-break-word w-full light markdown-new-styling\">\n<h4 data-start=\"0\" data-end=\"37\">Modlitwa i nauczanie id\u0105 w parze<\/h4>\n<p data-start=\"39\" data-end=\"90\">Samuel nie poprzestaje jednak na modlitwie. Dodaje:\u00a0\u201eB\u0119d\u0119 wam wskazywa\u0142 drog\u0119 dobr\u0105 i prost\u0105 (\u05d5\u05b0\u05d4\u05d5\u05b9\u05e8\u05b5\u05d9\u05ea\u05b4\u05d9 \u05d0\u05b6\u05ea\u05b0\u05db\u05b6\u05dd, \u05d1\u05b0\u05bc\u05d3\u05b6\u05e8\u05b6\u05da\u05b0 \u05d4\u05b7\u05d8\u05bc\u05d5\u05b9\u05d1\u05b8\u05d4 \u05d5\u05b0\u05d4\u05b7\u05d9\u05b0\u05e9\u05b8\u05c1\u05e8\u05b8\u05d4)\u201d (1 Sm 12,23).<\/p>\n<p data-start=\"205\" data-end=\"646\">Modlitwa wstawiennicza i nauczanie id\u0105 ze sob\u0105 w parze; nie s\u0105 od siebie oddzielone. Czasownik przet\u0142umaczony jako \u201eb\u0119d\u0119 wskazywa\u0142\u201d, <em data-start=\"339\" data-end=\"349\">vehoriti<\/em> (\u05d5\u05b0\u05d4\u05d5\u05b9\u05e8\u05b5\u05d9\u05ea\u05b4\u05d9), pochodzi od hebrajskiego rdzenia \u05d9\u05e8\u05d4, tego samego, z kt\u00f3rym tradycyjnie wi\u0105\u017ce si\u0119 s\u0142owo <em data-start=\"453\" data-end=\"460\">Torah<\/em> (\u05ea\u05bc\u05d5\u05b9\u05e8\u05b8\u05d4). Samuel nadal b\u0119dzie m\u00f3wi\u0142 do Boga w ich imieniu i nadal b\u0119dzie przekazywa\u0142 im Bo\u017c\u0105 prawd\u0119. W pos\u0142udze Samuela jedno bez drugiego by\u0142oby niepe\u0142ne. Zobowi\u0105zuje si\u0119 wi\u0119c do obu.<\/p>\n<h4 data-start=\"648\" data-end=\"664\">Zako\u0144czenie<\/h4>\n<p data-start=\"666\" data-end=\"1066\">Przed takim wyborem staje dzi\u015b wielu z nas. Ludzie, kt\u00f3rych kochamy, czasami dokonuj\u0105 z\u0142ych wybor\u00f3w, odrzucaj\u0105 prawd\u0119 i g\u0142\u0119boko nas rani\u0105. Samuel przypomina nam, \u017ce ich upadek niekoniecznie zwalnia nas z powo\u0142ania, kt\u00f3re otrzymali\u015bmy od Boga. Nie wybiera ani pe\u0142nego goryczy odrzucenia, ani milczenia wynikaj\u0105cego z sentymentalizmu. Nadal si\u0119 modli, ale r\u00f3wnie\u017c nadal wskazuje \u201edrog\u0119 dobr\u0105 i prost\u0105\u201d.<\/p>\n<p data-start=\"1068\" data-end=\"1442\">Nie oznacza to, \u017ce mamy pozostawa\u0107 w sytuacji, w kt\u00f3rej do\u015bwiadczamy przemocy, rezygnowa\u0107 z koniecznych granic czy bra\u0107 na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107, kt\u00f3rej B\u00f3g nam nie powierzy\u0142. Modlitwa wstawiennicza nie wymaga fizycznej blisko\u015bci, a mi\u0142o\u015b\u0107 nie wyklucza m\u0105dro\u015bci. Ale nie powinni\u015bmy te\u017c pozwala\u0107, aby zraniona duma decydowa\u0142a o tym, kiedy nasze modlitwy maj\u0105 si\u0119 zako\u0144czy\u0107.<\/p>\n<p data-start=\"1444\" data-end=\"1659\" data-is-last-node=\"\" data-is-only-node=\"\"><strong data-start=\"1444\" data-end=\"1659\" data-is-last-node=\"\">B\u00f3g nadal wzywa ci\u0119 do modlitwy. M\u00f3w prawd\u0119 z mi\u0142o\u015bci\u0105. Modlitwa wstawiennicza nie oznacza aprobaty dla z\u0142a. Jest odmow\u0105 uwierzenia, \u017ce upadek drugiego cz\u0142owieka jest wi\u0119kszy ni\u017c Bo\u017ca moc, kt\u00f3ra mo\u017ce go odkupi\u0107.<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Izrael w\u0142a\u015bnie dopu\u015bci\u0142 si\u0119 czego\u015b strasznego. Izraelici za\u017c\u0105dali kr\u00f3la, takiego jakiego mia\u0142y inne narody. Nie dlatego, \u017ce B\u00f3g ich zawi\u00f3d\u0142, lecz dlatego, \u017ce nie chcieli ju\u017c polega\u0107 wy\u0142\u0105cznie na Nim. A Samuel, jeden z najbardziej szanowanych s\u0119dzi\u00f3w Izraela, cz\u0142owiek, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ci\u0142 ca\u0142e swoje \u017cycie, by przewodzi\u0107 ludowi bez tronu i bez korony, sta\u0142 przed nimi, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":26806,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[530],"tags":[],"class_list":["post-28124","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-biblia-hebrajska"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v26.3 (Yoast SEO v27.6) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Czy powiniene\u015b odrzuci\u0107 tych, kt\u00f3rzy odrzucili Boga (i ciebie)? - Jewish Studies for Christians<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\"},\"headline\":\"Czy powiniene\u015b odrzuci\u0107 tych, kt\u00f3rzy odrzucili Boga (i ciebie)?\",\"datePublished\":\"2026-08-21T09:33:04+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-30T10:52:54+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\\\/\"},\"wordCount\":1279,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/ChatGPT-Image-Aug-20-2026-12_45_11-PM.png\",\"articleSection\":[\"Biblia hebrajska\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\\\/\",\"name\":\"Czy powiniene\u015b odrzuci\u0107 tych, kt\u00f3rzy odrzucili Boga (i ciebie)? - Jewish Studies for Christians\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/ChatGPT-Image-Aug-20-2026-12_45_11-PM.png\",\"datePublished\":\"2026-08-21T09:33:04+00:00\",\"dateModified\":\"2026-08-30T10:52:54+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/ChatGPT-Image-Aug-20-2026-12_45_11-PM.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/ChatGPT-Image-Aug-20-2026-12_45_11-PM.png\",\"width\":1672,\"height\":941},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Czy powiniene\u015b odrzuci\u0107 tych, kt\u00f3rzy odrzucili Boga (i ciebie)?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/\",\"name\":\"Dr Eli's Blog\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\",\"name\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/logo-scaled.png\",\"url\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/logo-scaled.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/logo-scaled.png\",\"width\":2560,\"height\":470,\"caption\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/logo-scaled.png\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\",\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"caption\":\"Sandra Kwiecien\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/jewishstudiesforchristians.com\\\/pl\\\/author\\\/sandra-kwiecien\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Czy powiniene\u015b odrzuci\u0107 tych, kt\u00f3rzy odrzucili Boga (i ciebie)? - Jewish Studies for Christians","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/"},"author":{"name":"Sandra Kwiecien","@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab"},"headline":"Czy powiniene\u015b odrzuci\u0107 tych, kt\u00f3rzy odrzucili Boga (i ciebie)?","datePublished":"2026-08-21T09:33:04+00:00","dateModified":"2026-08-30T10:52:54+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/"},"wordCount":1279,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"image":{"@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-Aug-20-2026-12_45_11-PM.png","articleSection":["Biblia hebrajska"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/","url":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/","name":"Czy powiniene\u015b odrzuci\u0107 tych, kt\u00f3rzy odrzucili Boga (i ciebie)? - Jewish Studies for Christians","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-Aug-20-2026-12_45_11-PM.png","datePublished":"2026-08-21T09:33:04+00:00","dateModified":"2026-08-30T10:52:54+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/#primaryimage","url":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-Aug-20-2026-12_45_11-PM.png","contentUrl":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ChatGPT-Image-Aug-20-2026-12_45_11-PM.png","width":1672,"height":941},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/czy-powiniene-odrzuci-tych-kt-rzy-odrzucili-boga-i-ciebie\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Czy powiniene\u015b odrzuci\u0107 tych, kt\u00f3rzy odrzucili Boga (i ciebie)?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/#website","url":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/","name":"Dr Eli's Blog","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98","name":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","url":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","contentUrl":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","width":2560,"height":470,"caption":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel"},"logo":{"@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png"},"sameAs":["https:\/\/jewishstudiesforchristians.com"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab","name":"Sandra Kwiecien","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","caption":"Sandra Kwiecien"},"url":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/author\/sandra-kwiecien\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28124","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/350"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28124"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28124\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28230,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28124\/revisions\/28230"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26806"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28124"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28124"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jewishstudiesforchristians.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28124"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}