W Janowym opisie ukrzy\u017cowania niekt\u00f3re z najwa\u017cniejszych tre\u015bci teologicznych pojawiaj\u0105 si\u0119 w miejscach, kt\u00f3re na pierwszy rzut oka mog\u0105 wydawa\u0107 si\u0119 niemal nieistotnymi szczeg\u00f3\u0142ami. Jeden z takich moment\u00f3w znajdujemy w J 19,16b\u201322. Jezus zostaje ukrzy\u017cowany, a Pi\u0142at umieszcza nad Jego g\u0142ow\u0105 napis przedstawiaj\u0105cy Go jako kr\u00f3la. Arcykap\u0142ani natychmiast protestuj\u0105. Pi\u0142at odmawia zmiany cho\u0107by jednego s\u0142owa.<\/p>\n
To kr\u00f3tka wymiana zda\u0144, ale Jan nasyci\u0142 j\u0105 politycznym napi\u0119ciem i teologiczn\u0105 ironi\u0105.<\/p>\n
Napis m\u00f3wi nam co\u015b o rzymskim sposobie wykonywania egzekucji, co\u015b o konflikcie mi\u0119dzy Pi\u0142atem a przyw\u00f3dcami Judei, a tak\u017ce co\u015b niezwykle istotnego o to\u017csamo\u015bci Jezusa. Wiele stuleci p\u00f3\u017aniej chrze\u015bcija\u0144scy arty\u015bci dodali do tej sceny kolejn\u0105 fascynuj\u0105c\u0105 warstw\u0119, wyobra\u017caj\u0105c sobie, jak napis ten m\u00f3g\u0142 wygl\u0105da\u0107 po hebrajsku. Jedna z jego hebrajskich rekonstrukcji tworzy nawet, jako akrostych, Bo\u017ce imi\u0119 JHWH.<\/p>\n
Ta mo\u017cliwo\u015b\u0107 jest intryguj\u0105ca. Zanim jednak si\u0119 jej przyjrzymy, musimy starannie rozr\u00f3\u017cni\u0107 mi\u0119dzy tym, co rzeczywi\u015bcie przekazuje nam Jan, a tym, co doda\u0142a p\u00f3\u017aniejsza interpretacja.<\/p>\n
Jan pisze z uderzaj\u0105c\u0105 zwi\u0119z\u0142o\u015bci\u0105:<\/p>\n
\u201eTam Go ukrzy\u017cowano, a z Nim dw\u00f3ch innych, z jednej i drugiej strony, po\u015brodku za\u015b Jezusa\u201d (J 19,18).<\/em><\/p>\n Ukrzy\u017cowanie by\u0142o rzymsk\u0105 kar\u0105 \u015bmierci. Poncjusz Pi\u0142at, rzymski prefekt Judei, mia\u0142 w\u0142adz\u0119 skaza\u0107 Jezusa na \u015bmier\u0107. A jednak Jan wielokrotnie przedstawia Pi\u0142ata jako cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie chce tego uczyni\u0107.<\/p>\n Pi\u0142at m\u00f3wi przyw\u00f3dcom Judei: \u201eJa nie znajduj\u0119 w Nim \u017cadnej winy\u201d (J 18,38).<\/em> Powtarza ten os\u0105d w J 19,4, a nast\u0119pnie ponownie w J 19,6. Mimo to wywierana na niego presja nieustannie ro\u015bnie.<\/p>\n Przyw\u00f3dcy najpierw powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na w\u0142asne Prawo:<\/p>\n \u201eMy mamy Prawo, a wed\u0142ug Prawa powinien On umrze\u0107, bo sam siebie uczyni\u0142 Synem Bo\u017cym\u201d (J 19,7).<\/em><\/p>\n Co ciekawe, Jan m\u00f3wi, \u017ce kiedy Pi\u0142at to us\u0142ysza\u0142, \u201ejeszcze bardziej si\u0119 ul\u0105k\u0142\u201d (J 19,8)<\/em>. Pi\u0142at nie odrzuca wi\u0119c tego oskar\u017cenia jako zwyk\u0142ego wewn\u0119trznego sporu teologicznego.<\/p>\n Decyduj\u0105ca presja pojawia si\u0119 jednak wtedy, gdy kr\u00f3lewska godno\u015b\u0107 Jezusa zostaje przedstawiona jako kwestia polityczna:<\/p>\n \u201eJe\u017celi Go uwolnisz, nie jeste\u015b przyjacielem Cezara. Ka\u017cdy, kto si\u0119 czyni kr\u00f3lem, sprzeciwia si\u0119 Cezarowi\u201d (J 19,12).<\/em><\/p>\n Takie oskar\u017cenie stawia Pi\u0142ata w niebezpiecznej sytuacji. Niezale\u017cnie od tego, co osobi\u015bcie s\u0105dzi\u0142 o Jezusie, rzymski prefekt nie m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107 na to, by sprawia\u0107 wra\u017cenie, \u017ce toleruje kogo\u015b przedstawianego jako rywalizuj\u0105cy z Cezarem kr\u00f3l.<\/p>\n Ostatecznie Pi\u0142at ust\u0119puje.<\/p>\n Nie oznacza to jednak, \u017ce straci\u0142 ka\u017cd\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 postawienia na swoim.<\/p>\n Jan pisze dalej:\u00a0\u201eWypisa\u0142 te\u017c Pi\u0142at tytu\u0142 winy i kaza\u0142 go umie\u015bci\u0107 na krzy\u017cu. A by\u0142o napisane: \u00abJezus Nazarejczyk, Kr\u00f3l Ioudaioi\u00bb\u201d (J 19,19).<\/em><\/p>\n Greckie okre\u015blenie Ioudaioi<\/em> tradycyjnie t\u0142umaczy si\u0119 jako \u201e\u017bydzi\u201d, jednak jego znaczenie w Ewangelii Jana w du\u017cej mierze zale\u017cy od kontekstu. Mo\u017ce odnosi\u0107 si\u0119 og\u00f3lnie do narodu \u017cydowskiego, do mieszka\u0144c\u00f3w Judei, a w niekt\u00f3rych fragmentach, zw\u0142aszcza do judejskich przyw\u00f3dc\u00f3w sprzeciwiaj\u0105cych si\u0119 Jezusowi.<\/p>\n Sam Jan pomaga nam to zrozumie\u0107. W wersecie 20 \u201ewielu spo\u015br\u00f3d Ioudaioi<\/em>\u201d czyta napis. Natomiast w nast\u0119pnym wersecie Jan wyra\u017anie okre\u015bla protestuj\u0105cych jako \u201earcykap\u0142an\u00f3w Ioudaioi<\/em>\u201d.<\/p>\n Napis nie jest wi\u0119c jedynie stwierdzeniem dotycz\u0105cym przyw\u00f3dc\u00f3w religijnych. Publicznie przedstawia ukrzy\u017cowanego Jezusa jako kr\u00f3la narodu \u017cydowskiego.<\/p>\n I w\u0142a\u015bnie to niepokoi arcykap\u0142an\u00f3w.\u00a0Protestuj\u0105:<\/p>\n \u201eNie pisz: \u00abKr\u00f3l Ioudaioi\u00bb, ale \u017ce On powiedzia\u0142: \u00abJestem Kr\u00f3lem Ioudaioi\u00bb\u201d (J 19,21).<\/em><\/p>\n Ta r\u00f3\u017cnica ma zasadnicze znaczenie.<\/p>\n Nie sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 jedynie temu, \u017ce Jezus zostaje powi\u0105zany z roszczeniem sobie prawa do kr\u00f3lewskiej godno\u015bci. To w\u0142a\u015bnie takie oskar\u017cenie pomog\u0142o doprowadzi\u0107 do Jego egzekucji. Sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 temu, \u017ce Pi\u0142at przedstawia ten tytu\u0142 tak, jak gdyby by\u0142 on prawdziwy.<\/p>\n Jezus nie tylko twierdzi\u0142<\/em>, \u017ce jest kr\u00f3lem.<\/p>\n Rzymski napis stwierdza po prostu, \u017ce jest<\/em> kr\u00f3lem.<\/p>\n Jan dodaje jeszcze jeden niezwyk\u0142y szczeg\u00f3\u0142:\u00a0\u201eA by\u0142o napisane w j\u0119zyku hebrajskim, \u0142aci\u0144skim i greckim\u201d (J 19,20).<\/em><\/p>\n \u015aci\u015blej m\u00f3wi\u0105c, w tek\u015bcie greckim znajdujemy s\u0142owa \u1f19\u03b2\u03c1\u03b1\u03ca\u03c3\u03c4\u03af, \u1fec\u03c9\u03bc\u03b1\u03ca\u03c3\u03c4\u03af, \u1f19\u03bb\u03bb\u03b7\u03bd\u03b9\u03c3\u03c4\u03af (Hebraisti, Rhomaisti<\/em> i Hellenisti<\/em>). Pierwsze z nich tradycyjnie t\u0142umaczy si\u0119 jako \u201epo hebrajsku\u201d, cho\u0107 uczeni dyskutuj\u0105, czy Jan m\u00f3g\u0142 mie\u0107 na my\u015bli u\u017cywany w\u00f3wczas przez \u017byd\u00f3w j\u0119zyk aramejski. (Moim zdaniem si\u0119 myl\u0105).<\/p>\n Dla narracji Jana istotne jest to, jak niezwykle publiczny charakter mia\u0142a ta deklaracja.<\/p>\n Ukrzy\u017cowanie mia\u0142o miejsce w pobli\u017cu Jerozolimy i napis mog\u0142o przeczyta\u0107 wielu ludzi. Widnia\u0142 w j\u0119zyku miejscowej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, po \u0142acinie, czyli j\u0119zyku kojarzonym z rzymsk\u0105 w\u0142adz\u0105 cesarsk\u0105, oraz po grecku, kt\u00f3ry by\u0142 dominuj\u0105cym j\u0119zykiem komunikacji na znacznej cz\u0119\u015bci wschodniego obszaru Morza \u015ar\u00f3dziemnego.<\/p>\n Skazany cz\u0142owiek wisi pod og\u0142oszeniem, kt\u00f3re mo\u017cna odczyta\u0107 ponad granicami j\u0119zyk\u00f3w i kultur:<\/p>\n Jezus Nazarejczyk, Kr\u00f3l Ioudaioi<\/em>.<\/strong><\/p>\n Kryje si\u0119 w tym pi\u0119kna Janowa ironia. Rzym s\u0105dzi, \u017ce og\u0142asza win\u0119 skaza\u0144ca. Arcykap\u0142ani widz\u0105 w tym obra\u017aliw\u0105 deklaracj\u0119 polityczn\u0105. Czytelnik Ewangelii rozpoznaje natomiast og\u0142oszenie prawdy o to\u017csamo\u015bci Jezusa.<\/p>\n Kr\u00f3l zostaje wyniesiony na tron na krzy\u017cu.<\/p>\n Wiele stuleci p\u00f3\u017aniej chrze\u015bcija\u0144scy arty\u015bci zacz\u0119li \u017cywo interesowa\u0107 si\u0119 rekonstrukcj\u0105 tego tr\u00f3jj\u0119zycznego napisu.<\/p>\n Fra Angelico, wielki XV-wieczny malarz dominika\u0144ski, umieszcza\u0142 hebrajskie, greckie i \u0142aci\u0144skie napisy w swoich przedstawieniach ukrzy\u017cowania. Chrze\u015bcijanie epoki renesansu coraz bardziej interesowali si\u0119 j\u0119zykami biblijnymi, a hebrajski m\u00f3g\u0142 nadawa\u0107 sztuce chrze\u015bcija\u0144skiej zar\u00f3wno historycznego realizmu, jak i teologicznej g\u0142\u0119bi.<\/p>\n Ta p\u00f3\u017aniejsza tradycja da\u0142a pocz\u0105tek szczeg\u00f3lnie fascynuj\u0105cej hebrajskiej rekonstrukcji. Hebrajska wersja napisu, kt\u00f3rej nie posiadamy, mog\u0142a brzmie\u0107 nie \u05d9\u05e9\u05d5\u05e2 \u05d4\u05e0\u05e6\u05e8\u05d9 \u05de\u05dc\u05da \u05d4\u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9\u05dd, lecz \u05d9\u05e9\u05d5\u05e2 \u05d4\u05e0\u05e6\u05e8\u05d9 \u05d5<\/strong>\u05de\u05dc\u05da \u05d4\u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9\u05dd.<\/p>\n \u05d9<\/strong>\u05e9\u05d5\u05e2 \u05d4<\/strong>\u05e0\u05e6\u05e8\u05d9 \u05d5<\/strong>\u05de\u05dc\u05da \u05d4<\/strong>\u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9\u05dd<\/p>\n Yeshua HaNotzri uMelekh HaYehudim<\/em><\/p>\n \u201eJezus Nazarejczyk i Kr\u00f3l \u017byd\u00f3w\u201d.<\/p>\n Zwr\u00f3\u0107cie uwag\u0119 na pierwsz\u0105 liter\u0119 ka\u017cdego s\u0142owa:<\/p>\n Razem tworz\u0105 one JHWH (\u05d9\u05d4\u05d5\u05d4), \u015bwi\u0119te czteroliterowe imi\u0119 Boga Izraela.<\/p>\n Gdyby w\u0142a\u015bnie tak brzmia\u0142 pierwotny hebrajski napis (a pami\u0119tajmy, \u017ce nie mo\u017cemy mie\u0107 co do tego pewno\u015bci), ta gra s\u0142\u00f3w by\u0142aby absolutnie niezwyk\u0142a. Musimy jednak zachowa\u0107 ostro\u017cno\u015b\u0107. Jan nie przekazuje nam rzeczywistego hebrajskiego brzmienia napisu Pi\u0142ata. Zauwa\u017cmy r\u00f3wnie\u017c, \u017ce grecki tekst Ewangelii nie wymaga, aby w hebrajskiej wersji przed s\u0142owem \u201ekr\u00f3l\u201d znalaz\u0142 si\u0119 sp\u00f3jnik \u05d5 (vav<\/em>, \u201ei\u201d). Hebrajski napis m\u00f3g\u0142 wi\u0119c zosta\u0107 sformu\u0142owany na oba sposoby.<\/p>\n Je\u015bli rzeczywi\u015bcie taki napis znajdowa\u0142 si\u0119 na krzy\u017cu, ironia by\u0142aby zdumiewaj\u0105ca.<\/p>\n Rzymski namiestnik (kt\u00f3ry bez w\u0105tpienia nauczy\u0142 si\u0119 podstaw hebrajskiego w zwi\u0105zku ze swoj\u0105 s\u0142u\u017cb\u0105 w Judei) poleci\u0142by umie\u015bci\u0107 nad ukrzy\u017cowanym Jezusem Bo\u017ce imi\u0119, i zrobi\u0142by to, aby odegra\u0107 si\u0119 na jerozolimskich przyw\u00f3dcach, kt\u00f3rzy zmusili go do wydania rozkazu ukrzy\u017cowania Jezusa.<\/p>\n Nie mo\u017cemy przedstawia\u0107 tego akrostychu jako ustalonego faktu historycznego, lecz jedynie jako mo\u017cliw\u0105 rekonstrukcj\u0119 tego, jak napis m\u00f3g\u0142 wygl\u0105da\u0107. Jest to jednak mo\u017cliwo\u015b\u0107 niezwykle dobrze wsp\u00f3\u0142graj\u0105ca z teologi\u0105 Jana.<\/p>\n Od samego pocz\u0105tku Ewangelii (inaczej ni\u017c w Ewangeliach synoptycznych) Jezus przedstawiany jest jako odwieczny Logos Boga, kt\u00f3ry \u201eby\u0142 u Boga\u201d i \u201eby\u0142 Bogiem\u201d, a nast\u0119pnie sta\u0142 si\u0119 cia\u0142em i zamieszka\u0142 w\u015br\u00f3d nas (J 1,1.14). W dalszej cz\u0119\u015bci Ewangelii Jezus wielokrotnie przemawia i dzia\u0142a, objawiaj\u0105c to\u017csamo\u015b\u0107 i autorytet Boga Izraela. Gdy Ewangelia zbli\u017ca si\u0119 do punktu kulminacyjnego, Tomasz spojrzy na zmartwychwsta\u0142ego Jezusa i wyzna:<\/p>\n \u201ePan m\u00f3j i B\u00f3g m\u00f3j!\u201d (J 20,28).<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n W \u015bwietle tego szerszego Janowego obrazu Jezusa napis, kt\u00f3rego hebrajskie inicja\u0142y mog\u0142y tworzy\u0107 \u05d9\u05d4\u05d5\u05d4 (JHWH), niemal doskonale wsp\u00f3\u0142gra\u0142by z tym, co wsp\u00f3\u0142cze\u015bni teologowie nazywaj\u0105 wysok\u0105 chrystologi\u0105 tej Ewangelii.<\/p>\n Zako\u0144czenie<\/strong><\/p>\n Jest co\u015b niezwyk\u0142ego w obrazie upartego rzymskiego urz\u0119dnika, kt\u00f3ry odmawia zmiany cho\u0107by jednego s\u0142owa. Pi\u0142at nie pr\u00f3bowa\u0142 g\u0142osi\u0107 Ewangelii. Pr\u00f3bowa\u0142 zachowa\u0107 twarz po tym, jak przechytrzyli go ludzie, kt\u00f3rymi gardzi\u0142. A jednak przez ten drobny akt przekory przebi\u0142o si\u0119 co\u015b wiecznego. Napis nad krzy\u017cem m\u00f3wi\u0142 wi\u0119cej, ni\u017c wierzy\u0142 Pi\u0142at, wi\u0119cej, ni\u017c arcykap\u0142ani byli w stanie znie\u015b\u0107, i wi\u0119cej, ni\u017c nawet dzisiaj wi\u0119kszo\u015b\u0107 czytelnik\u00f3w zatrzymuje si\u0119, by rozwa\u017cy\u0107. Niezale\u017cnie od tego, czy hebrajskie litery rzeczywi\u015bcie tworzy\u0142y \u015bwi\u0119te imi\u0119 JHWH, Jan chce, aby\u015bmy spojrzeli dalej ni\u017c na drewno i gwo\u017adzie i zobaczyli to\u017csamo\u015b\u0107 Tego, kt\u00f3ry na nich zawis\u0142: odwieczny Logos, S\u0142owo, kt\u00f3re by\u0142o u Boga i by\u0142o Bogiem, zostaje teraz ukoronowane nie z\u0142otem, lecz cierniem. Krzy\u017c nie ukrywa tego, kim jest Jezus. Objawia Go. A ka\u017cdy czytelnik, w ka\u017cdym j\u0119zyku, zostaje zaproszony, aby podnie\u015b\u0107 wzrok i uwierzy\u0107 –\u00a0 ty r\u00f3wnie\u017c.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W Janowym opisie ukrzy\u017cowania niekt\u00f3re z najwa\u017cniejszych tre\u015bci teologicznych pojawiaj\u0105 si\u0119 w miejscach, kt\u00f3re na pierwszy rzut oka mog\u0105 wydawa\u0107 si\u0119 niemal nieistotnymi szczeg\u00f3\u0142ami. Jeden z takich moment\u00f3w znajdujemy w J 19,16b\u201322. Jezus zostaje ukrzy\u017cowany, a Pi\u0142at umieszcza nad Jego g\u0142ow\u0105 napis przedstawiaj\u0105cy Go jako kr\u00f3la. Arcykap\u0142ani natychmiast protestuj\u0105. Pi\u0142at odmawia zmiany cho\u0107by jednego s\u0142owa. […]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":28279,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[485],"tags":[],"class_list":["post-28726","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gospels-pl"],"yoast_head":"\nCo napisa\u0142 Pi\u0142at<\/h4>\n
Po hebrajsku, po \u0142acinie i po grecku<\/h4>\n
Fascynuj\u0105ca mo\u017cliwo\u015b\u0107 w j\u0119zyku hebrajskim<\/h4>\n
\u05d9<\/strong>\u05e9\u05d5\u05e2 (Y) \u05d4<\/strong>\u05e0\u05e6\u05e8\u05d9 (H) \u05d5<\/strong>\u05de\u05dc\u05da (V) \u05d4<\/strong>\u05d9\u05d4\u05d5\u05d3\u05d9\u05dd (H)<\/span><\/h3>\n
\n