Πίσω από κάθε εβραϊκή λέξη κρύβεται μια ιστορία... Τέταρτος κύκλος

Κατά τη μετάφραση, οι εβραϊκές λέξεις αποδίδονται συχνά με διαφορετικούς και αυτοτελείς ελληνικούς όρους. Κατά αυτόν τον τρόπο, όμως, ενδέχεται να αποκρύπτονται συνάφειες τις οποίες ένας αρχαίος Ισραηλίτης θα αντιλαμβανόταν αβίαστα και μόνο στο άκουσμά τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τρεις λέξεις που σχηματίζονται από την ίδια εβραϊκή τρισυμφωνική ρίζα ש־ל־ם: shalom, shalem και shillem. Η ειρήνη, η ακεραιότητα και η επανόρθωση της ζημίας ενδέχεται στα ελληνικά να εκλαμβάνονται ως έννοιες διαφορετικές και ασύνδετες μεταξύ τους. Στην εβραϊκή γλώσσα, ωστόσο, ανήκουν στην ίδια αξιοπρόσεκτη λεξιλογική οικογένεια.

שָׁלוֹם: Η πλήρης έννοια της ειρήνης 

Η εβραϊκή λέξη שָׁלוֹם (shalom) αποδίδεται συνήθως ως «ειρήνη». Η απόδοση είναι ορθή· στη νεοελληνική χρήση, όμως, η ειρήνη μπορεί να νοηθεί κατά τρόπο μάλλον παθητικό, ως απλή απουσία πολέμου ή συγκρούσεως.

Το βιβλικό שָׁלוֹם διαθέτει πολύ ευρύτερο σημασιολογικό περιεχόμενο. Μπορεί να δηλώνει την ευημερία, την ασφάλεια, την αρμονία των σχέσεων και, γενικότερα, μια κατάσταση κατά την οποία η ζωή βρίσκεται στην ορθή και ακέραιη τάξη της. Το εύρος αυτό φωτίζει την περίφημη ιερατική ευλογία:

«Ἐπάραι Κύριος τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐπὶ σὲ καὶ δώῃ σοι εἰρήνην» (Αριθ. 6:26).

Το περιεχόμενο της ευλογίας δεν εξαντλείται στην αποτροπή του πολέμου. Με αυτήν ζητείται από τον Θεό να χαρίσει στον λαό Του, με την εύνοιά Του, ευημερία, ασφάλεια και πληρότητα ζωής.

Ως εκ τούτου, το שָׁלוֹם δεν δηλώνει απλώς ένα αίσθημα εσωτερικής γαλήνης. Η βιβλική ειρήνη διαπερνά τις ανθρώπινες σχέσεις, τη ζωή της κοινότητας και κάθε πτυχή του καθημερινού βίου.

שָׁלֵם: Η ακέραιη καρδιά

Ας στραφούμε τώρα στη συγγενή λέξη שָׁלֵם (shalem), η οποία σημαίνει «ολόκληρος», «πλήρης», «ακέραιος» ή «αδιαίρετος».

Κατά την αφιέρωση του Ναού, ο Σολομών εύχεται να παραμείνουν οι καρδιές του Ισραήλ ακέραιες ενώπιον του Θεού:

«Καὶ ἔστωσαν αἱ καρδίαι ἡμῶν τέλειαι πρὸς Κύριον Θεὸν ἡμῶν» (Γ΄ Βασ. 8:61).

Στο εβραϊκό κείμενο, η λέξη που αντιστοιχεί στο ελληνικό «τέλειαι» είναι שָׁלֵם. Στη νεοελληνική η έννοια θα μπορούσε να αποδοθεί ως «ακέραιη», «ολοκληρωτικά αφοσιωμένη» ή «απολύτως πιστή». Η καρδιά του Ισραήλ δεν πρέπει να είναι διχασμένη ανάμεσα στον Κύριο και σε άλλους θεούς.

Στο σημείο αυτό η συνάφεια με το שָׁלוֹם αναδεικνύεται με ιδιαίτερη ενάργεια. Στον βιβλικό κόσμο, η ειρήνη συνδέεται άρρηκτα με την πληρότητα. Δεν είναι שָׁלֵם η διχασμένη καρδιά· שָׁלֵם είναι εκείνη που παραμένει ακέραιη. Ούτε μπορεί να ονομασθεί שָׁלוֹם μια σχέση η οποία έχει διαρραγεί.

Η ειρήνη την οποία επιθυμεί ο Θεός είναι, επομένως, βαθύτερη από την εξωτερική ηρεμία των περιστάσεων. Προϋποθέτει την επαναφορά των πραγμάτων στην ορθή και προσήκουσα τάξη τους.

שִׁלֵּם: Η έμπρακτη αποκατάσταση όσων χάθηκαν 

Η τρίτη λέξη καθιστά ακόμη ευκρινέστερο τον μεταξύ τους δεσμό. Το εβραϊκό ρήμα שִׁלֵּם (shillem), το οποίο ανήκει στην ίδια λεξιλογική οικογένεια του ש־ל־ם, μπορεί να σημαίνει «καταβάλλω», «αποζημιώνω» ή «επανορθώνω τη ζημία».

Εάν κάποιος άνοιγε έναν λάκκο και ένα ζώο που ανήκε σε άλλον έπεφτε μέσα και πέθαινε, η Τορά όριζε:

«Ὁ κύριος τοῦ λάκκου ἀποτίσει· ἀργύριον δώσει τῷ κυρίῳ αὐτῶν» (Έξ. 21:34).

Το ρήμα του εβραϊκού κειμένου είναι יְשַׁלֵּם (yeshallem).

Η ζημία έχει ήδη συντελεσθεί. Η απλή έκφραση λύπης για την απώλεια δεν αρκεί. Εκείνος που ευθύνεται οφείλει να ενεργήσει και να επανορθώσει εμπράκτως τη ζημία που προκάλεσε.

שָׁלוֹם εν Χριστώ

Οι τρεις αυτές έννοιες συνυφαίνονται με ιδιαίτερη δύναμη στο πρόσωπο του Ιησού.

Κατ’αρχάς, αναδεικνύεται το שָׁלוֹם. Ο Ιησούς λέγει στους μαθητές Του: «Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν» (Ιω. 14:27). Η ειρήνη Του, όμως, δεν εξαντλείται σε μια κατάσταση συναισθηματικής γαλήνης. Ο Παύλος διακηρύσσει ότι ο ίδιος ο Χριστός «ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν» και ότι δι’ Αυτού όσοι άλλοτε βρίσκονταν μακριά έχουν πλέον πλησιάσει — «ἐγενήθητε ἐγγὺς ἐν τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ» (Εφ. 2:13–14). Διά του Σταυρού ο Θεός ειρηνοποίησε και συμφιλίωσε τα πάντα με τον εαυτό Του: «εἰρηνοποιήσας διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ» (Κολ. 1:20).

Έπειτα, αναδεικνύεται το שָׁלֵם, η ακεραιότητα και η πληρότητα. Ο Ιησούς δεν προσφέρει απλώς απαλλαγή από τις συγκρούσεις. Το έργο Του αποκαθιστά τον άνθρωπο στην αδιαίρετη σχέση με τον Θεό, για την οποία είχε εξαρχής πλασθεί. Ό,τι η αμαρτία διέσπασε, ο Θεός αρχίζει να το επαναφέρει στην ακεραιότητά του.

Εν τέλει, το שִׁלֵּם, η έμπρακτη επανόρθωση όσων χάθηκαν, προσδίδει μία ακόμη διάσταση. Ο Ιησούς περιγράφει την αποστολή Του ως προσφορά η οποία συνεπάγεται ένα βαρύ τίμημα:

«Ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἦλθε διακονηθῆναι, ἀλλὰ διακονῆσαι, καὶ δοῦναι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν» (Μάρκ. 10:45).

Η Καινή Διαθήκη, ασφαλώς, δεν χρησιμοποιεί στο σημείο αυτό το εβραϊκό ρήμα שִׁלֵּם, και αυτό χρειάζεται να καταστεί σαφές. Εντούτοις, η συνάφεια με το βιβλικό αυτό πρότυπο είναι ιδιαίτερα ισχυρή. Η συμφιλίωση δεν συντελείται με την παράβλεψη της βλάβης που προκλήθηκε· προϋποθέτει την καταβολή τιμήματος.