Πίσω από κάθε εβραϊκή λέξη κρύβεται μια ιστορία... Δεύτερος κύκλος

Η θερμή ανταπόκριση στην προηγούμενη μελέτη με παρακινεί να επανέλθω με τρεις ακόμη αξιοπρόσεκτες συνδέσεις μεταξύ των εβραϊκών λέξεων. Με ένα φλιτζανάκι ελληνικό καφέ —ωφέλιμος και ευχάριστος συνοδοιπόρος, ιδίως κατά τις πρωινές ή τις μεσημεριανές ώρες !–  καλούμαστε να απολαύσουμε την ανάγνωση !

1.             כָּבֵד / כָּבוֹד

               Kavod / Kaved

  «τιμή, δόξα» /  «βαρύς»

Όσοι δεν μπορούν ακόμη να διαβάσουν εβραϊκά, ας προσέξουν την ομοιότητα στην προφορά: KaVeD (ΚαΒεΝΤ) και KaVoD (ΚαΒοΝΤ).

Και οι δύο λέξεις ανήκουν στην ίδια εβραϊκή οικογένεια συμφώνων, η οποία σχηματίζεται από τα γράμματα כ־ב־ד (K-B-ΝΤ, με το ב να προφέρεται εδώ ως β) και συνδέεται με την έννοια του βάρους ή της βαρύτητας. Η συγγένεια αυτή φωτίζει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα σημασιολογική διάσταση του βιβλικού όρου כָּבוֹד, το οποίο συνήθως αποδίδεται ως «δόξα» ή «τιμή».

Στη σύγχρονη αντίληψη, συχνά αντιλαμβανόμαστε τη δόξα πρωτίστως ως λαμπρότητα ή μεγαλοπρέπεια. Οι έννοιες αυτές ασφαλώς απαντούν στην Αγία Γραφή, ιδίως όταν η δόξα του Θεού καθίσταται ορατή. Η εβραϊκή λέξη, εντούτοις, εμπεριέχει επίσης την έννοια της βαρύτητας, της σπουδαιότητας και της τιμής.

Αυτό μας βοηθά να κατανοήσουμε βαθύτερα την εντολή «τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου» (Έξ. 20:12). Ο προστακτικός τύπος כַּבֵּד (kabbēd, «τίμησε») προέρχεται από την ίδια συμφωνική ρίζα. Η εντολή δεν σημαίνει απλώς ότι οφείλουμε να αισθανόμαστε στοργή προς τους γονείς μας. Σημαίνει ότι πρέπει να τους αποδίδουμε το προσήκον βάρος και να τους αντιμετωπίζουμε ως άτομα των οποίων η θέση στη ζωή μας έχει ουσιαστική σημασία.

2.                                   קָדוֹשׁ / מִקְדָּשׁ

                                  Miqdash / Qadosh

«αγιαστήριο, ιερός τόπος» / «άγιος»      

Εδώ η συγγένεια είναι ακόμη ευκολότερο να διακριθεί. Οι λέξεις קָדוֹשׁ και מִקְדָּשׁ ανήκουν στην ίδια εβραϊκή οικογένεια, η οποία δομείται γύρω από τα σύμφωνα ק־ד־שׁ (Q-D-Sh). Πρόκειται για την οικογένεια των λέξεων που συνδέονται με την αγιότητα.

Η λέξη קָדוֹשׁ σημαίνει «άγιος». Η λέξη מִקְדָּשׁ δηλώνει το αγιαστήριο, έναν τόπο άγιο και ιερό.

Η συνάφεια αυτή αναδεικνύεται με ιδιαίτερη ενάργεια στο εδάφιο της Εξόδου 25:7 (των Εβδομήκοντα), όπου ο Θεός λέει στον Ισραήλ:

«Καὶ ποιήσεις μοι ἁγίασμα, καὶ ὀφθήσομαι ἐν ὑμῖν».  

Το αγιαστήριο συνδέεται με την αγιότητα, επειδή έχει διακριθεί και αφιερωθεί στην παρουσία και στους σκοπούς του Θεού. Τα αντικείμενα που βρίσκονται εντός αυτού είναι άγια. Οι ιερείς που διακονούν εκεί είναι αφιερωμένοι στην υπηρεσία του.

3.            רָחַם  /  רֶחֶם

              Ρεχεμ  / Ραχαμ

        «μήτρα»  /  «σπλαχνίζομαι»

Αυτό ίσως είναι το πιο ιδιαίτερο από τα τρία ζεύγη.

Ακούστε τις δύο λέξεις: ΡαΧαΜ και ΡεΧεΜ. Τα σύμφωνα ר־ח־ם (Ρ-Χ-M) συνδέουν μια ολόκληρη εβραϊκή οικογένεια λέξεων που σχετίζονται με την ευσπλαχνία με τη λέξη רֶחֶם, η οποία σημαίνει «μήτρα». Η ακριβής ιστορική και ετυμολογική σχέση των δύο χρήσεων πρέπει, ωστόσο, να εξετάζεται με τη δέουσα επιφύλαξη, χωρίς να συνάγονται συμπεράσματα που υπερβαίνουν τα διαθέσιμα γλωσσικά δεδομένα. Ωστόσο, η συνάφεια των δύο λέξεων μαρτυρείται ήδη στην αρχαία εβραϊκή και παρουσιάζει ιδιαίτερο σημασιολογικό ενδιαφέρον.

Η σύνδεση γίνεται ακόμη εντονότερη όταν αναλογιστούμε τι δηλώνει η λέξη רֶחֶם: τη μήτρα. Η μήτρα περιβάλλει και προστατεύει μια ζωή που εξαρτάται ολοκληρωτικά από εκείνη. Το παιδί δεν έχει κερδίσει τη μητρική φροντίδα· περιβάλλεται, τρέφεται, κυοφορείται και προστατεύεται προτού ακόμη μπορέσει να ανταποδώσει οτιδήποτε. Το γεγονός αυτό φωτίζει με ξεχωριστή δύναμη τη βιβλική έννοια της ευσπλαχνίας.

Ο Ιησούς (Γεσούα) υπό το φως των τριών λέξεων 

Ο Ιησούς συνενώνει τα τρία αυτά νήματα. Φέρει το כָּבוֹד, το βάρος και τη δόξα· δεν επιχειρεί, όμως, να τα διατηρήσει για προσωπικό του όφελος. Αντιθέτως, «ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών» (Φιλ. 2:6–7), ώστε το αληθινό βάρος της δόξας του να αποκαλυφθεί πληρέστερα επάνω στον Σταυρό.

Ο ίδιος αποτελεί το αληθινό מִקְדָּשׁ, το πραγματικό αγιαστήριο. Λέγει στους άρχοντες της Ιερουσαλήμ: «Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν», αναφερόμενος στον ναό του σώματός του (Ιω. 2:19–21). Η αγιότητα δεν είναι πλέον ένας τόπος τον οποίο επισκέπτεται ο λαός του Ισραήλ· είναι ένα Πρόσωπο το οποίο συναντά.

Ο Ιησούς ενσαρκώνει επίσης το רָחַם. Υποκινούμενος από μία ευσπλαχνία που αναβλύζει από τα βάθη των σπλάγχνων (רֶחֶם), θεραπεύει τους ασθενείς, δακρύζει ενώπιον του τάφου του Λαζάρου και δέχεται κοντά του τους ευάλωτους. Στο πρόσωπο του Ιησού, η δόξα, η αγιότητα και η ευσπλαχνία συνυφαίνονται σε μια αδιάσπαστη ενότητα.

Συμπέρασμα

Οι οικογένειες των εβραϊκών λέξεων δεν μετατρέπουν την Αγία Γραφή σε έναν μυστικό κώδικα. Μας προσκαλούν να ακούσουμε με προσοχή τον Θεό, ο οποίος έχει ήδη μιλήσει. Η λέξη כָּבֵד μας υπενθυμίζει ότι ο Θεός δεν είναι ελάσσονος βαρύτητας ώστε να παραμερίζεται όταν η ζωή μας κατακλύζεται από μέριμνες και υποχρεώσεις. Οι λέξεις קָדוֹשׁ και מִקְדָּשׁ μας υπενθυμίζουν ότι η παρουσία του διεκδικεί και μεταμορφώνει τους τόπους, τις συνήθειες και τους ανθρώπους που αφιερώνονται σε εκείνον. Οι λέξεις רָחַם και רֶחֶם μας υπενθυμίζουν ότι η αγιότητά του δεν εκδηλώνεται ποτέ ως ψυχρή αδιαφορία. Ο Άγιος βλέπει τον αβοήθητο και στρέφεται προς αυτόν με ευσπλαχνία.

Στον Ιησού, όσα εκφράζουν οι λέξεις αυτές παίρνουν σάρκα και οστά. Ο Ένδοξος στέκεται πλάι μας· ο Άγιος κατοικεί ανάμεσά μας· ο Εύσπλαχνος βαστάζει την αδυναμία μας και μας καλεί στη ζωή.

Σε αυτό έγκειται το βαθύτερο δώρο των εβραϊκών αυτών συνδέσεων: οι λέξεις αποκτούν το βάρος που τους αρμόζει. Μαθαίνουμε να τιμούμε τον Θεό, να υποδεχόμαστε την αγία παρουσία Του και να αναπαυόμαστε σε μια ευσπλαχνία τόσο βαθιά, ώστε να αγκαλιάζει κάθε ανθρώπινη ανάγκη.