Hebrajskie nazwy w języku greckim

Nowy Testament został pierwotnie napisany w grece koine, jednak jego duch jest głęboko hebrajski. Jego autorzy, wśród nich Mateusz, Jan, Piotr i Paweł, myśleli w kategoriach semickich, choć posługiwali się językiem greckim. To wyjątkowe połączenie nazywamy greką biblijną, a niekiedy (jak sam wolę ją określać) „greką judejską” lub „greką żydowską”. Oznacza to między innymi, że w tej odmianie greki imiona, nazwy miejsc i całe wyrażenia często skrywają pod greckimi literami swoje hebrajskie pochodzenie. Dostrzeganie tych niuansów zmienia sposób, w jaki czytamy Pismo, ponieważ słowa, które początkowo wydają się nam obce, nagle odsłaniają bogactwo biblijnych znaczeń. Przykładów tego zjawiska są tysiące, ale przyjrzyjmy się kilku, aby lepiej je zrozumieć.

Armagedon

Słowo „Armagedon” przywodzi na myśl wyraziste obrazy ostatecznej, apokaliptycznej bitwy. Jego pochodzenie jest jednak zaskakująco mocno związane z geografią i językiem. Termin ten pochodzi bezpośrednio z greckiego tekstu Nowego Testamentu, a konkretnie z Ap 16,16, gdzie występuje w postaci Ἁρμαγεδών (Harmagedōn). Jego głębsze korzenie są jednak hebrajskie. Greckie słowo stanowi transliterację połączenia dwóch hebrajskich wyrazów: הַר (har), oznaczającego „górę” lub „wzgórze”, oraz מְגִדּוֹ (Megiddo), będącego nazwą miejsca. Armagedon dosłownie oznacza zatem „Górę Megiddo” (lub „Wzgórze Megiddo”).

Znaczenie samej nazwy מְגִדּוֹ pozostaje niepewne. Niektórzy badacze sugerują, że wywodzi się ona od rdzenia oznaczającego „ciąć” lub „mieć szczęście”. Najważniejsze jest jednak to, że Megiddo stanowi rzeczywiste miejsce na mapie. Har Megiddo to sztucznie uformowane, wielowarstwowe wzgórze, powstałe w wyniku nakładania się na siebie kolejnych osad przez całe stulecia w północnym Izraelu. To starożytne miasto-twierdza strzegło ważnego przejścia na międzynarodowym szlaku handlowym i wojskowym łączącym Egipt z terenami dzisiejszego Iraku (Mezopotamią). Król Salomon, jak wiadomo, umocnił Megiddo, aby chronić północne granice swojego królestwa (1 Krl 9,15). Choć do naszych czasów zachowały się jedynie stosunkowo niewielkie fragmenty starożytnych murów i bram, strategiczne i symboliczne znaczenie tego miejsca przetrwało tysiąclecia.

Kafarnaum

W języku greckim nazwa Καπερναούμ (Kapernaoum) sama w sobie nic nie znaczy. Kiedy jednak zapiszemy ją po hebrajsku, jej znaczenie staje się znacznie bardziej zrozumiałe. Kafarnaum najprawdopodobniej pochodzi od כְּפַר נַחוּם (Kfar Nachum), co dosłownie oznacza „wieś Nahuma”. Miejscowość ta, położona na północnym brzegu Jeziora Galilejskiego, stała się głównym ośrodkiem publicznej działalności Jeszuy/Jezusa. Ewangelie często wspominają Kafarnaum jako „Jego miasto” (Mt 9,1), gdzie uzdrowił sługę setnika, wypędzał duchy nieczyste i powołał swoich pierwszych uczniów: Piotra, Andrzeja, Jakuba i Jana, od ich łodzi rybackich.

Betesda

Ta grecka nazwa (Βηθεσδά), występująca w J 5,2, odnosi się do sadzawki w Jerozolimie, otoczonej pięcioma krużgankami, przy której Jezus uzdrowił człowieka chorującego od trzydziestu ośmiu lat. Znaczenie nazwy w języku greckim jest nieznane, ale jeśli spróbujemy odtworzyć jej hebrajską postać, najprawdopodobniej pochodzi ona od בֵּית חֶסֶד (Beit Chesed), co oznacza „Dom Miłosierdzia” lub „Dom Łaski”. Przy innej okazji wyjaśnię, dlaczego istnieją poważne przesłanki, by sądzić, że sadzawka ta nie była obiektem żydowskim, lecz służyła licznym rzymskim żołnierzom i kupcom mieszkającym wówczas w Jerozolimie oraz była związana z bardzo rozpowszechnionym kultem Asklepiosa. To jednak fascynujący temat na osobny artykuł. Lepiej mnie teraz nie prowokujcie, bo zaraz się rozpiszę!

Golgota

Wszystkie cztery Ewangelie wymieniają to miejsce jako miejsce ukrzyżowania Jezusa (Mt 27,33; Mk 15,22; Łk 23,33; J 19,17). Tekst grecki podaje nazwę Γολγοθᾶ (Golgotha), którą wprost tłumaczy czytelnikowi jako „Miejsce Czaszki”. Sama grecka nazwa jest jednak bezpośrednią transliteracją hebrajskiego słowa גֻּלְגֹּלֶת (gulgōlet), oznaczającego „czaszkę”. W Biblii Hebrajskiej to samo słowo występuje w różnych kontekstach na określenie głowy lub czaszki, między innymi przy spisie ludności (Lb 1,2, gdzie wyrażenie „każda głowa” dosłownie oznacza „każda czaszka”).

Dlaczego wzgórze poza Jerozolimą nazwano Golgotą? Niektórzy sugerują, że chodziło o kształt formacji skalnej przypominającej ludzką czaszkę. Inni przypuszczają, że było to miejsce egzekucji, gdzie z czasem w naturalny sposób gromadziły się czaszki straconych ludzi. Niezależnie od dokładnego pochodzenia tej nazwy jej hebrajskie znaczenie nie budzi wątpliwości. Kiedy ewangeliści piszą, że Jezus został ukrzyżowany na Golgocie, nie podają greckiej nazwy, lecz zachowują hebrajską nazwę miejsca, która przywołuje zarówno fizyczną rzeczywistość śmierci, jak i grozę publicznych egzekucji. W tym świetle zmartwychwstanie nabiera jeszcze większej mocy: miejsce śmierci stało się miejscem zmartwychwstania.

Zakończenie

Nowy Testament przemawia po grecku, ale myśli po hebrajsku. Każda nazwa jest ukrytymi drzwiami. Kiedy pod greckimi słowami usłyszysz bicie hebrajskiego serca, Biblia stanie się żywą rozmową. Czytaj nowymi oczami. Słuchaj nowymi uszami. Niech starożytne imiona staną ci się bliskie. Niech starożytne miejsca nabiorą realnych kształtów. Ten tekst nie jest zamkniętą księgą, lecz otwartym zaproszeniem. Skierowanym do ciebie.